Tiyatro gazetesi inceleme, tahlili dizin, seçilmiş metinler ve karikatürler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL TUNA
Danışman: Sevinç Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gazete ve dergiler, kamuoyunun önem kazanmaya başladığı 19. Yüzyıldan itibaren oldukça etkili olmaya başlamışlardır. Dönemin sosyal, siyasal, iktisadi hayatına dahi yön verir hale gelen gazete ve dergiler, yayımlandıkları dönemin olaylarını, yaşam tarzını, anlayış biçimlerini yansıttığı gibi, aynı zamanda toplum için geçerli kanaatler de oluşturarak etki alanlarını hızla genişletmişlerdir. Tanzimat'ın ilanından itibaren çok sayıda dergi ve gazete Osmanlı Devleti'nde yayın hayatına başladığını gerek ekonomik sıkıntılar gerekse sosyal ve siyasal durumlardan ötürü bir süre sonra yayınlanmasının durduğunu görürüz. Bu çalışmanın esasını oluşturan Tiyatro gazetesi de bu anlamda yayın hayatı bir süre devam ettikten sonra kapanan süreli yayınlar arasındadır. Tiyatro gazetesi, 30 Mart 1874-25 Ekim 1875 tarihleri arasında 105 sayı olarak yayınlanmış bir mizah gazetesidir. Agop Baronyan tarafından çıkarılmış olan Tiyatro gazetesinin Latin harflerine çevrilerek hazırlanmış bir baskısı bulunmadığı için, tez hazırlanırken Millî Kütüphane ve Beyazıt Devlet Kütüphanesi Hakkı Tarık Us Koleksiyonu'nda bulunan eski harfli orijinal nüshalarına başvurulmuştur. Tiyatro gazetesinin içerdiği mizahi metinler ve dönemin sosyal, politik ve kültürel olaylarına yönelik eleştirileriyle dikkat çekmektedir. Bu bağlamda gazete, hem Osmanlı toplumunun sorunlarına dair kamuoyunu bilgilendirmeyi hem de mevcut siyasi ve toplumsal yapıyı eleştirmeyi amaçlarken mizahı bir araç olarak kullanmıştır. Bu çalışmanın temel amacı dönemin siyasal koşulları da göz önünde bulundurularak mizahın toplumsal ve siyasal işlevini ve Baronyan'ın bu süreçteki rolünü incelemenin yanı sıra, basın tarihi açısından mizah gazetelerinin bu konudaki temel işlevini Tiyatro gazetesi aracılığıyla ortaya koymaktır. Bu sebeple Tiyatro gazetesinin içeriğindeki tüm sayılar yazar, yazı/karikatür ve tarih bakımından indekslenerek ortaya konulmuş ve tematik olarak irdelenmiştir. Elde edilen verilerin tamamı değerlendirildiğinde Tiyatro gazetesinin özelde sadece bir mizah ve eğlence gazetesi olarak değil, aynı zamanda bilgilendirme, öğretme, toplumsal olayları değerlendirme, siyasal durumları eleştirme ve muhalefet etme işlevini taşıyan bir yayın organı olarak görülmesi gerektiği kanaati ortaya çıkmaktadır. Gazetenin içeriği itibarıyla dönemin baskı ortamında bile toplumsal olaylara karşı oldukça duyarlı olması ve olaylara yaklaşımı hem Tanzimat sonrası Türk tarihi bakımından hem de Türk basın tarihi açısından onu önemli bir kaynak hâline getirmekte ve bir belge niteliği kazandırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türk Basın Tarihi, Tiyatro gazetesi, mizah, sansür, Agop Baronyan.