Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VİLDAN YALÇIN
Danışman: Oğuzhan Nacaroğlu
Özet:
Bu araştırmada fen eğitimde yapay zekâ araçlarının kullanımının fen bilgisi öğretmen adaylarının 21. yüzyıl öğrenen becerileri kullanımı ile fen okuryazarlık algılarına etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada karma araştırma yöntemi desenlerinden açıklayıcı sıralı desen esas alınmıştır. Araştırmanın nicel kısmında tek gruplu ön test-son test deneysel desen nitel kısmında ise fenomenoloji deseni tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel veri toplama sürecine 2024-2025 eğitim-öğretim yılı güz döneminde bir devlet üniversitesinin dördüncü sınıf fen bilgisi öğretmenliği lisans programında öğrenim görmekte olan 26 fen bilgisi öğretmen adayı ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenip dahil edilmiştir. Nitel çalışma grubu amaçlı örneklemeden maksimum çeşitlilik örnekleme ile belirlenmiştir. Öğrenci Belirsizliğini Pedagojik Bir Kaynak Olarak Kullanma (SUPeR) yaklaşımı temel alınarak hazırlanan ve yapay zekâ araçlarıyla desteklenen ders planları yedi hafta boyunca uygulanmıştır. Araştırmada nicel veriler uygulamadan önce ve sonra uygulanan 21. Yüzyıl Öğrenen Becerileri Kullanım Ölçeği ve Fen Bilgisi Öğretmen Adayları Fen Okuryazarlık Algı Ölçeği ile nitel veriler ise uygulama sonunda araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde veri setinin dağılım özelliklerine bağlı olarak bağımlı örneklem t-testi veya Wilcoxon işaretli sıralar testi uygulanmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. 21. yüzyıl öğrenen becerileri kullanımına ilişkin nicel bulgular ölçeğin tüm alt boyutları ve ölçek toplam puanlarında son test lehine anlamlı fark olduğunu göstermiştir. Nitel bulgular yapay zekâ destekli öğrenme ortamlarının öğretmen adaylarının bilişsel, otonom, iş birliği ve esneklik ile yenilikçilik becerilerini genel olarak desteklediğini özellikle bilgiye hızlı erişim, bilginin doğruluğunu sorgulama, çözüm üretme, yapay zekâ destekli iş birliği, bağımsız çalışma, yapay zekâ ile çeşitli ödev ve etkinlikler oluşturma, fikir üretimi ve yapay zekâ araçlarının eğitim ve günlük yaşantıya entegrasyonu noktasında belirgin kazanımlar sağladığını ortaya koymuştur. Fen bilgisi öğretmen adaylarının fen okuryazarlık algılarına ilişkin nicel bulgular ölçeğin zihnin alışkanlıkları ve bilimde etik alt boyutları ile ölçek toplam puanlarında son test lehine istatistiksel olarak anlamlı artış tespit edilmiştir. Üstbiliş, bilime ilgi, bilimsel okuryazarlık öğretimi ile ahlaki ve sosyal sorumluluk alt boyutlarında son test ortalama puanları lehine artış olmasına karşın bu artışın anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Nitel bulgular yapay zekâ destekli öğrenme ortamlarının öğretmen adaylarının yapay zekâ araçları ile kurdukları etkileşimler yoluyla öğrenme sürecine daha etkin katılım göstermelerini sağladığını, bilginin günlük yaşama transferini kolaylaştırarak davranış değişimine katkı sunduğunu ve araştırma süreçlerini daha yapılandırılmış bir biçimde yürütmelerine olanak tanıdığını ortaya koymuştur. Mevcut çalışma bulguları üretken yapay zekâ araçlarının pedagojik kullanımın öğretmen adaylarının 21. yüzyıl öğrenen becerilerini ve kısmen fen okuryazarlık algılarını geliştirmede destekleyici bir araç olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.