Prematür Adrenarşlı Hastalarda Parmak Oranları İle Hormon Düzeyleri Ve Metabolik Sendrom Komponentlerinin Karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PINAR KOÇ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ayça Kömürlüoğlu Tan
Eş Danışman: Nurullah Çelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Prematür adrenarş (PA), diğer klinik ergenlik belirtileri olmadan kızlarda 8 yaş erkeklerde 9 yaşından önce pubik ve/veya aksiller kıllanma varlığı için kullanılan klinik bir terimdir. PA, adrenal androjen üretiminin, özellikle de dehidroepiandrosteronsülfat (DHEA-S) üretiminin alışılmadık derecede erken yaşlarda başladığı, normalin yaygın bir varyasyonudur. Adrenal androjen üretimindeki erken artış olan PA, benign bir durumdur ve tedavi gerektirmez ancak PA'lı olgu gruplarının uzun süreli izleminde hiperinsülinizm, ovaryan hiperandrojenizm, polikistik over sendromu (PKOS), anormal lipid profili birlikteliği bildirilmektedir. Metabolik sendrom (MetS); obezite, insülin direnci, yüksek kan basıncı, yüksek açlık kan şekeri, düşük yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) ve yüksek trigliserit ile seyreden bir durumdur. Yetişkinlerde MetS teşhisi, kardiyovasküler hastalık (KVH) ve tip 2 diabetes mellitus (T2DM) riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. PA'nın ise MetS'nin öncüsü olduğu düşünülmektedir ve PA MetS'nin bir veya birden fazla komponenti ile birliktelik gösterebilir. Parmak oranı (2P:4P), intrauterin cinsiyet hormonlarına maruz kalma seviyelerinin bir biyolojik belirtecidir; bu biyobelirtecin, prenatal androjen maruziyeti ile negatif; prenatal östrojen maruziyeti ile pozitif yönde ilişkili olduğuna yönelik güçlü kanıtlar mevcuttur. Dördüncü parmak uzunluğu testosteron, ikinci parmak uzunluğu ise östrojen miktarının bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda erkeklerde saptanan düşük 2P:4P değeri, prenatal süreçte maruz kalınan yüksek testosteron ve düşük östrojen konsantrasyonu ile ilişkilendirilmektedir. Prenatal süreçte bireyin maruz kaldığı koşulları yansıtması bakımından son zamanlarda sıklıkla ilgi gören bir konu olan 2P:4P'ye ilişkin disiplinlerarası çalışmaların sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Bu çalışmada PA'lı olguların antromopetrik ölçümleri, sosyodemografik özellikleri, hormonal ve diğer biyokimyasal parametreleri, parmak oranları belirlenecek, kontrol grubu bireyler ile karşılaştırılacak, metabolik sendrom komponentleri ile parmak oranları arasındaki ilişki incelenecektir. Gereç- Yöntem: 15.03.2020-15.10.2020 tarihleri arasında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Pediatrik Endokrinoloji ve Genel Pediatri polikliniklerine başvuran, başvuru sırasında veya son bir yıl içinde PA tanısı almış hastalar ile aynı yaş grubundan tüylenme şikâyeti olmayan prebupertal sağlıklı kontrol grubu çocuklardan, çalışmaya dahil olma kriterlerini karşılayan ve ebeveynleri çalışmaya katılmayı kabul edenler çalışmaya alındı. Katılımcıların, şikâyetlerinin başlangıç yaşı, vücut ağırlığı (VA), VA SDS, boy, boy SDS, VKİ, VKİ SDS, takvim yaşı, kemik yaşı, pubik kıllanma evresi, aksiller kıllanma durumu, sistolik ve diyastolik kan basıncı, bel çevresi, kalça çevresi, her iki elin 2 ve 4. parmak uzunluk ölçümleri ve 2P:4P oranı takip formuna kaydedildi. 2P:4P, 2.parmak uzunluğunun 4.parmak uzunluğuna bölünmesi şeklinde hesaplandı. AIR (Average of index and ring finger) 2P+4P/2 formülü ile, MIDRL (Multiplying index of digit ratio and lenght) ((2P+4P)/2)X(2P/4P) formülü ile hesaplandı. Açlık kan şekeri, insülin, insülin direnç parametreleri (HOMA-IR, FIGR, OUICKI), androjen düzeyleri (DHEA-S, testosteron), lipid profili (total kolesterol, LDL, HDL, TG, VLDL) ve diğer biyokimyasal parametreler kaydedildi. Veriler SPSS 22. Paket programı ile değerlendirildi. Çalışma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu tarafından onaylandı. Bulgular: Prematür adrenarş tanılı 49 hasta ve 41 kontrol grubu birey çalışmaya alındı. Olguların %88,9'u kız cinsiyette idi. Vaka grubunun yaş ortalaması 7,078 ±,74 yıl, kontrol grubunun yaş ortalaması ise 7,38±0,78 yıl idi. PA'lı olguların ortalama kemik yaşı 8,1 ± 1,15 yıl (en küçük 5,8 yıl – en büyük 10,8 yıl). şikâyetlerin ortalama başlangıç yaşı 6,63 ± 1,07 yıl idi. PA'lı hastaların ortalama doğum ağırlığı kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşüktü (p 0,05). Açlık kan şekeri, açlık insülin, HOMA-IR değeri prematür adrenarşlı hastalarda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (p 0,05). DHEA-S düzeyi vaka grubunda Gereç- Yöntem: 15.03.2020-15.10.2020 tarihleri arasında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Pediatrik Endokrinoloji ve Genel Pediatri polikliniklerine başvuran, başvuru sırasında veya son bir yıl içinde PA tanısı almış hastalar ile aynı yaş grubundan tüylenme şikâyeti olmayan prebupertal sağlıklı kontrol grubu çocuklardan, çalışmaya dahil olma kriterlerini karşılayan ve ebeveynleri çalışmaya katılmayı kabul edenler çalışmaya alındı. Katılımcıların, şikâyetlerinin başlangıç yaşı, vücut ağırlığı (VA), VA SDS, boy, boy SDS, VKİ, VKİ SDS, takvim yaşı, kemik yaşı, pubik kıllanma evresi, aksiller kıllanma durumu, sistolik ve diyastolik kan basıncı, bel çevresi, kalça çevresi, her iki elin 2 ve 4. parmak uzunluk ölçümleri ve 2P:4P oranı takip formuna kaydedildi. 2P:4P, 2.parmak uzunluğunun 4.parmak uzunluğuna bölünmesi şeklinde hesaplandı. AIR (Average of index and ring finger) 2P+4P/2 formülü ile, MIDRL (Multiplying index of digit ratio and lenght) ((2P+4P)/2)X(2P/4P) formülü ile hesaplandı. Açlık kan şekeri, insülin, insülin direnç parametreleri (HOMA-IR, FIGR, OUICKI), androjen düzeyleri (DHEA-S, testosteron), lipid profili (total kolesterol, LDL, HDL, TG, VLDL) ve diğer biyokimyasal parametreler kaydedildi. Veriler SPSS 22. Paket programı ile değerlendirildi. Çalışma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu tarafından onaylandı. Bulgular: Prematür adrenarş tanılı 49 hasta ve 41 kontrol grubu birey çalışmaya alındı. Olguların %88,9'u kız cinsiyette idi. Vaka grubunun yaş ortalaması 7,078 ±,74 yıl, kontrol grubunun yaş ortalaması ise 7,38±0,78 yıl idi. PA'lı olguların ortalama kemik yaşı 8,1 ± 1,15 yıl (en küçük 5,8 yıl – en büyük 10,8 yıl). şikâyetlerin ortalama başlangıç yaşı 6,63 ± 1,07 yıl idi. PA'lı hastaların ortalama doğum ağırlığı kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşüktü (p 0,05). Açlık kan şekeri, açlık insülin, HOMA-IR değeri prematür adrenarşlı hastalarda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (p 0,05). DHEA-S düzeyi vaka grubunda ( r=-0,324 p=0,023) (r=-0,420 p=0,003). Sağ MIDRL oranı ile QUICKI arasında ise negatif yönde orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı korelasyon mevcuttu (r=-0,340 p=0,017). Tartışma: Çalışmamızda literatür ile uyumlu şekilde PA'lı bireylerin kontrol grubuna göre VA, boy, VKİ ortalamaları ve SDS'leri daha yüksek idi ve kemik yaşı ılımlı derecede ileri idi. SGA oranımız literatüre göre daha düşük olarak değerlendirildi. Açlık kan şekeri, insülin ve insülin direnç parametreleri PA'lı hastalarda kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek saptandı. PA'lı olgularımızın ailelerinde yüksek oranda tip 2 DM, KVH ve PKOS mevcuttu. Bulgular doğrultusunda PA, sadece bir normal puberte varyantı olarak görülmemeli, prenatal başlangıçlı bir poliendokrin metabolik bozukluk olduğu asla unutulmamalı, tüm hastalar risk etmenleri açısından (insülin direnci, PKOS vb) yakın takip edilmelidir. Çalışma sonucumuzda PA'lı hastaların parmak oranları ile kontrol grubu bireyler arasında fark saptanmadı. Bu sonuç; PA'nın intrauterin androjen maruziyeti ile gelişmiş olması hipotezini desteklemedi. Ancak vaka sayısındaki yetersizlik ve cinsiyet dengesizliğinin de bu duruma neden olabileceği düşünüldü. MIDRL oranı ile boy SDS arasındaki ilişkilerin temel sebebi, bireylerin parmak uzunluklarının, gelişimleri ile paralellik göstermesi olarak değerlendirildi. Metabolik sendrom komponentleri ile parmak oranı parametreleri arasındaki ilişkiyi gösteren bulgularımız doğrultusunda (DHEA- S düzeyi, sistolik kan basıncı SDS, bel/kalça çevresi oranı ile sol el 2P:4P oranı arasındaki korelasyon, HOMA-IR, FIGR ve QUICKI ile sol MIDRL arasındaki korelasyon); prematür adrenarşlı olgularda parmak oranı ölçümünün metabolik sendrom komponentleri hakkında fikir vermesi amacıyla kullanılabileceğini düşünmekteyiz. Yapılacak daha geniş kapsamlı ve yüksek vaka sayısı içeren çalışmalar bu konuda daha aydınlatıcı veriler elde edilmesini sağlayacaktır.