Kadınlarda öz anlayış ve boyun eğici davranışın aile planlaması kullanım durumuna etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH KILIÇASLAN
Danışman: Sanem Nemmezi Karaca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünya Sağlık Örgütü ve Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları'nın göstergelerine göre halen birçok kadın istenmeyen gebelik konusunda kendi özgür iradeleri ile aile planlaması yapamamaktadır. Bu sorunların başlıca sebebi; eşlerinin dayatmalarına karşı kadınların aile planlaması tercihlerini ifade edememeleri ve uygulayamamalarıdır. Bu çalışmada Sivas ilinde ikamet eden kadınların aile planlaması kullanım durumlarına öz-anlayışın ve boyun eğici davranışın etkisinin olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmamız aktif ve düzenli cinsel yaşamı olan kadınlar üzerinde, 2022 Temmuz-Aralık tarihleri arasında yürütülen kesitsel tanımlayıcı tarzda bir çalışmadır. Aile planlaması ile ilgili verileri, Öz Anlayış Ölçeği (ÖZAN) ve Boyun Eğici Davranış Ölçeği (BEDÖ) sorularını içeren bir anket formu aracılığıyla yüz yüze görüşme tekniği yardımıyla uygulanmıştır. Veriler SPSS 22 programında değerlendirilmiş, yanılma düzeyi 0,05 alınmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 31±7,89 olup; %42,36'sının aile planlaması konusunda sağlık personelinden danışmanlık aldığı ve %71,49'unun eşlerinin aile planlamasını kullanımını desteklediği öğrenilmiştir. Kadınların %83,88'i aile planlaması sorumluluğunun eşlerden her ikisine de ait olduğunu, %22,73'ü eşinin kendisini korunmasız birlikteliğe zorladığını ve %20,25'i bu duruma karşı koyamadığını/koymadığını belirtmiştir. Eşleri tarafından aile planlaması açısından desteklenmeyenlerin boyun eğici davranış düzeyleri daha yüksek saptanmıştır (F=4,83; p=0,008). Ayrıca desteklenen kadınların öz anlayış düzeyleri anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur (F=6,56; p=0,001). Aile planlaması sorumluluğunun eşlerin her ikisine de ait olduğunu belirten kadınların boyun eğici davranış düzeyleri daha düşüktür. Eşleri tarafından korunmasız birlikteliğe hiç zorlanmamış kadınların BEDÖ puanları daha düşük (F=67,13; p=0,001), ÖZAN puanları daha yüksek bulunmuştur (F=34,23; p=0,001). Bu tutuma karşı koyabilirim diyen kişilerin BEDÖ puanları anlamlı düzeyde düşük (F=271,08; p=0,001), öz anlayışlarının daha yüksek olduğu gözlenmiştir (F=77,77; p=0,001). BEDÖ puanı ortalaması 37,75±13,17 (min-max:17-71) ve ÖZAN puanı ortalaması 76,31±16,98'dir (min-max:29-118). ÖZAN puanı ile BEDÖ puanı arasında ters yönlü, orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r:-0,53;p=0,005). Buna göre ÖZAN puanı ile BEDÖ puanı arasındaki regresyon denklemi ters yönlü ve istatistiksel olarak anlamlıdır (t=13,58;p=0,001). Buna göre ÖZAN puanında ki 1 birimlik artışa karşılık BEDÖ puanında 0,41 birimlik azalış görülür. Kadınların öz anlayış düzeylerinin boyun eğici davranışlarını etkilediği ve bu durumun aile planlamasına da etkisinin olduğu belirlenmiştir.