Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Semilya ÖKTEM
Danışman: Meryem Acara Eser
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Bizans Dönemi maden eserlerinde Hıristiyanlık dışı tasvirlerin görüldüğü örneklerin, yayınlardan tespit edilip incelenmesi ve eserlerin maden sanatı içerisindeki önemi, kullanım alanlarının saptanması hedeflenmiştir. Hıristiyanlık dışı tasvirleri içeren eserler pagan temalarının geç varlığını belgelediği ve Hıristiyan dininin yavaş yavaş güç kazandığını, ancak Roma aristokrasisinin pagan inançlarına bağlı kalmış olduğunu göstermesi açısından önem taşımaktadır. Pagan inançları ile Bizans dönemindeki konular Hıristiyanlık sembolleri ile bütünleşerek eserlerin üzerine tasvir edilmiştir. Tezde, Hıristiyanlık dışı tasvirlerin görüldüğü 87 eser tanıtılmıştır. Erken Bizans dönemi kuyumculuğu, Geç Antik dönem kuyumculuğunun devamı niteliğindedir. Kuyumculukta kullanılan teknikler ve motifler benzerdir. Erken dönemde çeşitli madenlerden yapılan dini işlevli ve günlük kullanıma yönelik eserlerde antik dönemin üslup özellikleri ve motifleri kullanılmaya devam ederken, bu unsurlar resmi din olarak kabul edilen Hıristiyanlığın konu ve sembolleri ile bütünleştirilmiştir. Bu tez kapsamında Geç Antik Çağ ve Bizans maden sanatında kullanılan malzeme, yapım ve süsleme teknikleri hakkında bilgi verilerek ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Katalogda yer alan 87 örnekten 23 gümüş eser üzerinde damga bulunmaktadır. Damgalı eserlerin tarihlendirilmesi damgalarına göre, damgasız eserlerin tarihlendirilmesi üslup değerlendirmesi ve benzer örnekleri ile karşılaştırılarak yapılmıştır. "Kontrol Damgaları" başlığı altında, damgalar hakkında bilgi verilmiştir. Katalogda tanıtılan Hıristiyanlık dışı figür ve sahneler ile bezemeli eserlerde görülen türler ticaret, süs eşyaları ve kullanım eşyaları gibi ara başlıklara ayrılarak, sahnelerin tasvir edildiği eser türleri hakkında genel olarak bilgi verilmiştir. Bizans Dönemine ait maden eserler üzerindeki Hıristiyanlık konuları dışındaki tasvirler mitoloji, imparator ve imparatoriçe, günlük yaşam ve Tevrat'tan figürler ve olayları konu edinmiştir. Mitolojik konular Hıristiyanlık sembolleri ile bütünleştirilerek kullanılmaya devam etmiştir. Bizans Dönemi maden eserlerinde mitolojik sahneler başlığı altında; mitolojiden genel olarak bahsedilerek, eserler üzerinde görülen mitolojik kahramanları ve onların yer aldığı mitolojik hikâyeler anlatılmıştır. Maden eserler üzerinde görülen Tevrat konuları arasında Kıbrıs'ta bulunan, Davud peygamberin hayatından sahnelerin tasvir edildiği tabaklar önemli bir yer tutar. Kontrol damgaları ile 7. yüzyıla tarihlenen eserler olasılıkla set halinde armağan olarak üretilmiştir. Bizans maden eserlerinde Tevrat sahneleri, Davud peygamberin hikâyesinin tasvir edildiği 10 tabak ve İbrahim peygamberin İshak'ı kurban edişinin tasvir edildiği bir tabaktan oluşmaktadır. Bizans maden sanatında günlük yaşam ana başlığı altında; eserler üzerinde yer alan günlük yaşam sahneleri gruplara ayrılarak, av ve avcı sahneleri, hayvan mücadele sahneleri, pastoral sahneler, evlilik törenleri ile ilgili sahneler ve imparator ve imparatoriçe tasvirleri adlı ara başlıklar altında konular hakkında genel bilgi verilmiştir. Tez kapsamında 4. yüzyıldan itibaren üretilen mitoloji, Tevrat, günlük yaşam ve evlilik konularını içeren eserler ele alınmıştır. Katalog bölümünde, eserler konulara göre sınıflandırılmış ve kendi içerisinde, kronolojik olarak sıralanmıştır. Değerlendirme bölümünde eserler yine konu dağılımına göre bölümlere ayrılarak, eserler üzerinde görülen konu, tür, malzeme, tarih başlıklar altında incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bizans Maden Sanatı, Mitoloji, Tevrat, Günlük Yaşam, Av ve Avcılık, Pastoral, Evlilik