Bizans anıtsal resim sanatında doğa ve öğeleri: Kariye Kilisesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BAHARGÜL ATAŞ
Danışman: Meryem Acara Eser
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Grekçe ismi "Khora" olan, günümüzde İstanbul'un Fatih ilçesinin Edirnekapı semtinde Haliç'e inen yamaçta bulunan Khora Manastırı Kilisesi (Kariye Cami), 'İsa'ya sunulmuş' bir manastır kilisesidir. İlk inşası 4. yüzyıla atfedilen kilise, 6. yüzyılda İmparator Iustinianos tarafından yeniden yaptırılmıştır. Komnenoslar Döneminde harap görünen kilise I. Aleksios Komnenos'un kayınvalidesi Maria Doukaina tarafından onartılmış (11.yy.), İmparator II. Andronikos Palaiologos'un hazine kontrolörü şair, bani, devlet adamı ve bilgin Theodoros Metokhites baniliğinde son halini almıştır. Kilise, Theodoros Metokhites'in mimariye kattığı eklemeler dışında mozaik ve duvar resimleri bakımından da dikkati çekmiştir. Çeşitli yapım evrelerinden geçen kilise, 1453 yılında Fatih'in Konstantinopolis'i fethinden sonra 15. yüzyılın sonlarında camiye çevrilmiştir. 29/08/1945 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile müzeye dönüştürülen yapı, 1956 yılından beri İstanbul Ayasofya Müzesi'ne bağlı bir müze olarak varlığını sürdürmektedir. "Bizans Anıtsal Resim Sanatında Doğa ve Ögeleri: Kariye Kilisesi" adlı bu çalışmada; Kariye (Khora) Manastırı Kilisesi'nin naos, iç ve dış narteks ve parekklesion birimlerinde bulunan mozaik ve duvar resimlerinin "doğa" betimlemesi bulunan sahneleri, Bizans resim sanatı içerisinde ele alınıp değerlendirilmeye çalışılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda, doğa betimlemelerinin mozaiklerde yoğun, duvar resimlerinde ise daha az olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada Kariye'deki doğa ve doğa ögeleri detaylı olarak ilk defa ele alınmıştır. Betimleme özellikleri içerisinde doğa kavramı (ağaç, çiçek, bitki, su, nehir, toprak ya da bitkisel zemin gibi) sahnelerde olayın geçtiği yeri belirlemek, sahneleri birbirinden ayırmak veya sembolik amaç ile kullanılmıştır. Çalışmamızda Kariye (Khora) Manastır Kilisesi'nin doğa betimlemeli mozaik ve duvar resimleri, Bizans Anıtsal Resim Sanatı içerisinde kompozisyon, üslup ve ikonografi açısından ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Zamana ve iklime yenik düşen sanat değerlerinin önemi bakımından belgelemeye çalıştığımız sahneler Hıristiyanlık inanışı, ikonografisi ve Bizans resim sanatı bağlamında önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Kariye, Mozaik, Duvar Resmi, Bizans Resminde Doğa, Bizans Anıtsal Resim Sanatı.