ÖTEKİLEŞTİRME EĞİLİMİ AÇISINDAN ANADOLU İMAM HATİP LİSELERİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RABİA YILDIRIM
Danışman: Hüseyin Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmada ötekileştirme eğilimini önlemeye yönelik Anadolu İmam Hatip Lisesinin müfredatı, ders kitapları, öğretmen ve öğrenci görüşleri incelenip değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel amacı, AİHL'de din eğitimi ve öğretiminin ötekileştirme eğilimini önlemedeki rolünü, nitel ve nicel yöntemlerle incelemektir. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan araştırmanın ilk bölümünde çalışmanın problem durumu, amacı, önemi ve yöntemi anlatılmıştır. Araştırmamanın "Ötekileştirme ve İslâm" adlı ikinci bölümünde öteki ve ötekileştirme kavramları açıklanmış, ötekileştirmenin yansıması olan ön yargı, dışlama, taassup, ayrımcılık, adaletsizlik gibi kavramlar açıklanmıştır. Ayrıca ötekileştirmenin farklı bir çeşidi olan ırkçılık, kültürel ayrımcılık, cinsiyet, din ve siyasî düşünce ayrımcılığı gibi kavramlar da analiz edilmiştir. Daha sonra İslâm'ın farklı dinlere, dinî anlayışlara ve ideolojilere bakışı irdelenmiş, İslâm'ın bu sosyolojik farklılıklar karşısında ötekileştirmeyi önleyici ilkeleri üzerinde durulmuştur. İslâm'da ötekinin bulunduğu ancak ötekileştirmenin olmadığı belirtilerek Müslümanlar arasındaki farklılıkların İslâm kardeşliğini zedeleyecek bir ayrışmaya neden olmaması gerektiği önemle vurgulanmıştır. Araştırmanın üçüncü bölümünde AİHL meslek derslerinin ötekileştirme eğilimini önleme düzeyi incelenmiştir. Ötekileştirme eğiliminin önlenmesi açısından AİHL meslek dersleri programı, ders kitapları, öğrenci tutumları ve öğretmen görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Program ve ders kitapları nitel yöntemlerden içerik analizi yapılarak incelenmiş, öğretmen görüşlerinin tespiti için anket uygulanmıştır. Öğrencilerin tutumunun incelenmesi için de "Din öğretiminin ötekileştirme eğilimini önleme düzeyi" ölçeği geliştirilerek örneklem öğrenci grubuna uygulanmıştır. Ders kitaplarında yapılan içerik analizi sonucunda, en fazla bulgunun sosyal düzenin korunması temasına, en az bulgunun ise sosyal bütünleşme temasına ait olduğu görülmüştür. Temaların alt kategorileri incelendiğinde en fazla bulgunun adalet alt kategorisinde, en az bulgunun da hoşgörü alt kategorisinde bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca sınıf düzeyi arttıkça kitaplardaki ötekileştirme eğilimini önleme bulgularında artış olduğu görülmüştür. Araştırma sonucunda AİHL din öğretiminin ötekileştirme eğilimini önleme düzeyinin yeterli olduğu söylenebilir. Ancak AİHL programının ve ders kitaplarının din içi ötekileştirme eğilimini önleme konusunda bazı iyileştirme çalışmalarının yapılması gerektiği önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Din eğitimi, Din öğretimi, Ötekileştirme Eğilimi, Anadolu İmam Hatip Lisesi.