Dodurga (Çorum) yöresi kömürlü miyosen çökellerinin kil mineralojisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1996
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞENOL KARSLI
Danışman: HÜSEYİN YALÇIN
Özet:V ÖZET Yüksek Lisans Tezi Dodurga (Çorum) Yöresi Kömürlü Miyosen Çökellerinin Kil Mineralojisi Şenol KARSLI Cumhuriyet Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Doç.Dr.Hüseyin YALÇIN Dodurga çevresinde istif; gölsel dizilimin tabanında yer alan Alt Kretase yaşlı Yazılıkaya formasyonu (yer yer silisli kireçtaşı), Üst Kretase yaşlı Ankara melanjı (radyolarit ve altere volkanik), Yipresiyen yaşlı Hacıhalil formasyonu (konglomera) ve Yoncalı formasyonu (genellikle kumtaşı), Lütesiyen yaşlı Narlı volkanitleri (andezit ve bazalt), Miyosen yaşlı Dodurga formasyonu (killi-karbonatlı kayaçlar), Pliyosen yaşlı Değim formasyonu (serbest çakıllar) ve Kuvaterner çökellerinden oluşmaktadır. İnceleme alanı yaklaşık kuzey-güney yönlü sıkışma rejiminin etkisi altında kalmış olup, bu tektonik rejim sonucu kuzeybatı-güneydoğu yönlü kıvrımlar ve bindirme fayları gelişmiştir. Faylar, paleotopografya ile birlikte alt havzaların oluşumunu (Evlik-Kargı-Kumbaba, Alpagut ve Ayvaköy), dolayısıyla Miyosen yaşlı kömürlü Dodurga fomasyonunun yayılımını denetlenmiştir. Örneklemeler açık ocaklar ile sınırlı olmakla birlikte, Dodurga formasyonunun ana litolojisini Kumbaba, Evlik ve Ayvaköy' de kiltaşlan, Kargı'da kiltaşı ve dolomitler, Alpagut' ta kiltaşı ve bitümlü şeyller oluşturmaktadır. Kireçtaşı ve marnlar ise arakatkılar biçiminde ender olarak gözlenmektedir. Dodurga formasyonunun egemen mineralini killer, yer yer de kalsit ve dolomit oluşturmaktadır. Opal-CT, genellikle volkanojenik kiltaşlarına bağımlı olup, miktarı bu seviyelerde artmaktadır. Kuvars ve feldispat çoğu seviyelerdeVI gözlenmekle birlikte, miktarı genellikle düşüktür. Pirit ve jips, çoğunlukla organik maddece zengin seviyelerde az miktarlarda bulunmaktadır. Kumbaba-Evlik-Kargı alt baseninde batıdan doğuya dolomit miktarı artmaktadır. Analsime bir seviyede, elementer kükürt en üstteki kömür zonunda, ayrıca markasitte alt kömür zonunda sadece Kargı yöresinde rastlanılmaktadır. Alpagut alt baseninde, bir seviyede de olsa huntit ve siderit gibi karbonat ve barit gibi sülfat mineralleri ortaya çıkmaktadır. Ayvaköy alt baseninde ise sideritin yanı sıra, manyezite de rastlanılmaktadır. Dioktahedral smektit tüm alt basenlerin ana kil mineraldir. Bu minerale az miktarda illit ve klorit ve/veya kaolinit eşlik etmektedir. İllit ve kloritlerin miktarı alt kömür zonunun altında kısmen artmaktadır. Smektitler yer yer Fe'ce zengin olmak üzere montmorillonit ve baydelit bileşiminde olup, yüksek sıcaklık davranışları ile birbirinden ayrılabilmektedir. Baydelitler, Dodurga formasyonunun alt kesimindeki epiklastik volkanik bileşenlerden, montmorillonitler ise birincil piroklastiklerin toz boyutundaki ürünlerinden itibaren yerinde neoformasyon ile oluşmuşlardır. Dodurga formasyonundaki karbonat mineralleri yaygın olarak ideal kalsit, yüksek Mg-kalsit ve Ca-dolomit ile temsil edilmektedir. İdeal kalsit ve Ca- dolomitler killi kayaçlar ile arakatkılı kireçtaşı ve marnlarda ideal rombohedral, yüksek Mg-kalsitler kömürlü zonda çarpık rombohedral kristaller halindedir. Analsimin bulunuşu ve kil minerallerinin hemen hemen bütünüyle smektitden oluşması, kömür oluşumu sırasında çökelmeyle çağdaş bir volkanizmanın varlığına işaret etmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Kil, Smektit, Karbonat, Mineraloji, Jeokimya, Neojen.