Sağlık yönetimi öğrencilerinin dijital vatandaşlık düzeyleri ile dijital veri güvenliği farkındalığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEVVAL ÇİSİL CAJUSTE
Danışman: Hatice Ulusoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde, sağlık sektöründe sürekli yeni teknolojik gelişmeler yaşanmaktadır. Bu ilerlemeler, sağlık çalışanları ve geleceğin sağlık yöneticileri için bu teknolojilere etkin bir şekilde uyum sağlama zorunluluğunu beraberinde getirmektedir. Bu hızlı teknolojik değişimlerle birlikte, dijital vatandaşlık ve dijital veri güvenliği kavramları öne çıkmış, sağlık profesyonellerinin bu alanlarda bilinçli ve yetkin olması gerekliliği daha da belirgin hale gelmiştir. Giderek dijitalleşen sağlık sektöründe dijital vatandaşlık ve dijital veri güvenliği, hasta ve çalışan güvenliğini ve sağlık verilerinin korunmasını sağlamak için de kritik bir rol oynamaktadır. Dijital vatandaşlık, sağlık profesyonellerinin ve hastaların dijital ortamda etik davranışlar sergileme sorumluluğunu içerir. Bu, hasta gizliliği, bilgi paylaşımı ve dijital platformlarda etik değerlere uygun bir şekilde hareket etmeyi kapsar. Sağlık profesyonellerinin dijital vatandaşlık konusunda bilinçli olması, güvenilir bir sağlık hizmet sunumu için önemlidir. Dijital veri güvenliği ise, hasta ve çalışan bilgilerinin yetkisiz erişimlere karşı korunmasını sağlamak amacıyla alınan önlemleri ifade eder. Hastaların özel sağlık verilerinin güvenli bir şekilde saklanması, siber tehditlere karşı dirençli bir yapı oluşturulması, sağlık sektörünün bütünlüğünü ve güvenilirliğini sürdürmek açısından kritiktir. Bu çalışma sağlık yönetimi bölümü öğrencilerinin dijital vatandaşlık ve dijital veri güvenliği farkındalıkları arasındaki ilişkinin saptanması amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Çalışmaya 221 öğrenci katılmıştır. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Dijital Vatandaşlık Ölçeği ve Dijital Veri Güvenliği Farkındalığı Ölçeği ile Google Forms aracılığıya (30.05.23-15.06.23) tarihleri arasında toplanmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre öğrencilerin dijital vatandaşlık ölçeği ortalaması (x̄=4,06) dijital veri güvenliği farkındalığı ölçeği (x̄=3,09) ortalamasına göre yüksek düzeyde bulunmuştur. Dijital vatandaşlık ölçeği ve dijital veri güvenliği farkındalığı ölçeği toplam puanları değerlendirildiğinde öğrencilerin dijital vatandaşlık düzeyleri ile dijital veri güvenliği farkındalıkları arasında pozitif yönlü, yüksek düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunduğu saptanmıştır (%73.8, p<0.001). Dijital veri güvenliği farkındalıkları ile dijital vatandaşlık alt boyutları arasında (sağlık %61,3, erişim %60.7, doğru kullanım %69.7, toplumsal sorumluluk %51.5, çevrimiçi işlemler %61.6,) pozitif yönlü orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. Sosyodemografik özelliklere göre incelendiğinde; günlük 8 saatten fazla (x̄=4,24) veya 2 saatten az (x̄=4,24) internet kullananların, 16.000 lira ve üstü aile geliri olanların (x̄=4,22), tablete sahip olanların (x̄=4,21), günlük 8 saat ve üzerinde sosyal medya kullananların (x̄=4,27); dijital vatandaşlık düzeyi, istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Erkek öğrencilerin (x̄=4,08), günlük 0-2 saat arasında internet kullananların (x̄=4,26), 16.000 lira ve üstü aile geliri olanların (x̄=4,15), bilgisayar (x̄=4,05) veya tablete (x̄=4,17) sahip olanların, günlük 8 saat ve üzerinde sosyal medya kullanımı olanların (x̄=4,14); dijital veri güvenliği farkındalığı, istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Ayrıca öğrencilerin %98,20'sinin sosyal medya kullandığı ve %33,9'unun günde 6 saat ve üzerinde internet kullandığı saptanmıştır. Bu bulgu, potansiyel bir bağımlılığa işaret edebileceğinden, ileride yapılacak araştırmalarda bu konunun detaylı bir şekilde incelenmesi önerilmiştir. Sonuç olarak sağlık yönetimi bölümü öğrencilerinin dijital vatandaşlık düzeyleri ile dijital veri güvenliği farkındalıkları arasında pozitif yönlü, yüksek düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmaktadır. Öğrencilerin dijital vatandaşlık ortalaması dijital veri güvenliği farkındalığı ortalamasına göre yüksek düzeyde bulunmuştur. Araştırmada öğrencilerin dijital vatandaşlık ve özellikle dijital veri güvenliği farkındalıklarının çeşitli eğitimlerle arttırılması ayrıca, öğrencilere dijital vatandaşlığın sağlık ve toplumsal sorumluluk alt faktörleri konusunda bilinç kazandırılması, internet bağımlılığı konusunda farkındalık yaratılması önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dijital Vatandaşlık, Dijital Veri Güvenliği Farkındalığı, Sağlık Yönetimi Bölümü Öğrencileri, Üniversite Öğrencileri