1918-1938 yılları arası Türk gümrük sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHTAP KEÇE
Danışman: Osman Kubilay Gül
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanoğlu tarih boyunca ilkel düzeyde de olsa alış veriş kavramını içeren ticaret ile uğraşmıştır. İlkel zamanlarda ticaret takas usulü ile olmuştur. İnsanlığın gelişmesi, siyasi sınırların çizilmesi ile ekonomik sınırlarda çizilmiştir. Siyasi sınırlar kadar ekonomik sınırlar da sorunlara ve savaşlara sebep olmuştur. Farklı siyasi sınırlar ya da devletler arasında gelişen ekonomik faaliyetler sebebiyle uygulanan çeşitli vergiler gümrük kavramının içerisinde yer almıştır. Devletler siyasi sınırlar içerisine giren ya da çıkan ticari faaliyetlerden gümrük vergisi denilen çeşitli vergiler almışlardır. Gümrükler dünya üzerinde sanayi inkılabından sonra hızlı değişimler yaşamıştır. Sanayi inkılabı tüm dünyada ticaret anlayışını sosyal siyasal yapıları etkilediği gibi gümrük uygulamalarını da etkilemiştir. Bu etkilenme toplumların siyasi, sosyal, kültürel, coğrafi vs. durumlarına bağlı olarak farklı sonuçlar ortaya çıkartmıştır. Sanayileşmede geciken toplumlarda bu gelişme her alanda olduğu gibi gümrüklerde de yıkıcı sonuçlar meydana getirmiştir. Bu gelişmelerden Osmanlı Devleti de olumsuz etkilenmiştir. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçerken Osmanlı Devleti'nin yıkılış sebeplerinden biri olan ekonomik bozukluğun birçok sebebi olmakla birlikte bunlardan birisi de sanayileşme ve bunun getirdiği gümrüklerdeki yıkımdır. Zira sanayileşme hammadde ve pazar arayışına sebep olurken sanayileşmiş devletler siyasi sınırlarda uygulanan gümrük vergilerinden rahatsız olmuşlardır. Sanayileşmiş başka ülkelerle yaptıkları ticarette gerek alışlarında gerekse satışlarında gümrük vergilerini kaldırmak ya da cüzi rakamlara düşürmek istemişlerdir. Bu durum Osmanlı gibi sanayileşmede gecikmiş ülkeler için yıkıcı olmuştur. Cumhuriyet dönemine geçerken ortaya çıkan yıkıcı gümrük uygulamaları yeni Türk devletinin kurucuları Lozan'da kaldırmak için uğraşmışlardır. Ancak beş yıl gibi bir süre Osmanlı'dan devir alınan gümrük vergilerinde değişiklik yapılamamıştır. Bu durum Cumhuriyet dönemi ekonomisini olumsuz etkilemiştir. 1928'den itibaren gümrüklerde Türkiye Cumhuriyeti istediği düzenlemeyi yapabilmiştir. Ancak bu tarihten itibaren ortaya çıkan dünya ekonomik buhranı da Türk gümrüklerini olumsuz etkilemiştir. Bu gelişmelerin açıklandığı bu tezde Osmanlı'nın son dönemi ve Atatürk dönemi Türkiye'de gümrüklerin gelişimi ele alınmıştır. Bu nedenle çalışmanın sınırlarını 1908-1938 tarihleri oluşturmuştur. Bu tarihler arasında gümrüklerdeki gelişme ve bunun Türkiye ekonomisine etkileri açıklanmaya çalışılmıştır. Türkiye ekonomisine yansımalarının olumlu ve olumsuz yönleri anlatılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gümrük, Ekonomi, Ticaret, Sanayi İnkılabı, Tarife, Cumhuriyet, Osmanlı Devleti, Meşrutiyet, Rüsumat, Maliye, Antlaşma, Borç, Düyûn-u Umumiye.