Anadolu Kalkolitik dönemi'nde ölü gömme uygulamaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DERYA KIRKIL
Danışman: Ayşen Açıkkol Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anadolu coğrafyasında yaşayan toplumların kültürleriyle birlikte aşama kaydeden "ölüm ve ölü gömme" olgusu, Anadolu'nun çevre kültürlerden hangi konularda, nasıl etkilendiği konusu mezar ve mezarlık alanlarını incelerken bir bakış açısı oluşturması bakımından önemlidir. "Kalkolitik Dönemde Anadolu'da Ölü Gömme Uygulamaları" adı altında incelediğimiz ve yaklaşık olarak M.Ö 5500-3000 yıllarına tarihlendirilen Kalkolitik Dönem, diğer arkeolojik dönemlere göre hakkında çok az bilgimiz olan bir dönemdir. Bu döneme ait çok az yerleşimde mezar yapıları açığa çıkarılmıştır. Neolitik Dönem yerleşik hayata geçişin ve üreticiliğin başladığı dönemken, Kalkolitik Dönem yerleşim yerlerinin sayısının hızla arttığı ve kentlerin geliştiği bir dönemdir. Bu dönemde kentlerin kurulmasıyla birlikte çiftçilerin yerini zanaatkarlar, tüccarlar, din adamları ve aristokratlar almaya başlamıştır. Mezar tipleri sosyal statüyü belirlemek için kullanılabilmektedir. Bu tezde Anadolu Kalkolitik Dönem yerleşim yerlerinde açığa çıkarılan 36 mezar incelemeye alınmıştır. Bebek ve çocukların yerleşim içine, yetişkinlerin ise yerleşim dışındaki mezarlara gömülmesi toplumsal yapı hakkında ipuçları sağlar. Neolitik'te her yaş ve cinsiyetten bireyler yerleşim içine gömülmüştür, Kalkolitik'te ise erişkin olan ve olmayan bireyler arasında belirgin bir ayrım gözlenir ve erişkinler yerleşimden uzak mekanlara gömülürler. Literatür araştırmasında, bu dönemde basit toprak mezarların, küp mezarların, çömlek mezarların ve çukur mezarların kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu mezarlar bölgelere göre ayrılmadığında tüm mezarların %56'sını basit toprak mezarlar oluşturmaktadır. Araştırmamız, Kalkolitik Dönem Anadolu coğrafyasında basit toprak mezar tipinin seçiminde istatistiksel olarak anlamlı ve belirgin bir tercih olduğunu göstermiştir. Bu dönemde küp ve çömlek mezarların yaygınlaşmaya başladığı görülür. En az tercih edilen mezar tipi çukur mezarlar, örneklemin %5,56'sını oluşturmaktadır. Mezarlar bölgelere göre ele alındığında en fazla mezar çeşitliliğinin olduğu bölgeler arasında İç Anadolu ve Akdeniz Bölgesi gelmektedir. İnhumasyonlar dışında Kalkolitik Dönem'de çok az sayıda kremasyona rastlanmıştır. Mezarlara cinsiyet ve statüye göre eşya bırakılması da toplumsal yapı hakkında ipuçları sağlamaktadır. Yaşayanlar, ölen yakınlarını mezarlara yerleştirirken, yaşarken kullandığı eşyaları ve araç gereçleri yanına bırakmışlardır. En belirgin farklılık erkek mezarlarına silah olarak sınıflandırılan eşyalar, kadın mezarlarına ise daha çok süs eşyaları ve seramik gibi daha domestik eşyaların bırakılmasıdır. Anahtar kelimeler: Ölüm, Ölü Gömme, Kalkolitik Çağ, Mezar, Mezarlıklar