Sivas il merkezi yetişkin nüfusta beslenme okuryazarliği durumu ve yaşam kalitesi ile ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA CESUR
Danışman: ERGÜN HALDUN SÜMER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırma, beslenme okuryazarlığı ile yaşam kalitesi ilişkisini incelemek amacıyla kesitsel tipte yapıldı. Bu çalışmada α= 0.05 için p=0.5, q=0.5 ve d=0.05 olarak alındığında örnekleme alınacak kişi sayısı 384 olarak hesaplandı. Sivas il merkezinde bulunan 63 mahalleden Çınar (1994) ve Selvi'nin (2008) çalışmalarından faydalanılarak her mahalleden kaç kişi alınacağı hesaplanırken orantılı seçim yöntemi, kişilerin seçiminde basit rastgele örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen evlerden, her haneden bir kişi alınmak üzere araştırma kriterlerine uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden bireyler araştırma kapsamına alındı. Belirlenen adreslerden 11 bireyin evde bulunmaması ve 6 bireyin araştırmaya katılmayı kabul etmemesi nedeniyle 367 bireyle araştırma tamamlandı. Araştırmaya katılım oranı % 95.5'tir. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği (WHOQOL-BREF-TR) ile toplandı. Beslenme okuryazarlığını değerlendirmek amacıyla geliştirilen Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı Sivas il merkezinde yaşayan, en az ilkokul mezunu, 18-64 yaş arası 266 bireye uygulandı. Değerlendirme aracına ilişkin uzman görüşlerinin uyumlu olduğu görüldü. Yapı geçerliliğine yönelik yapılan faktör analizi sonucunda değerlendirme aracında yer alan maddelerden 1. madde dışında tümüne ait faktör yük değerinin .30'un üzerinde olduğu ve 5 faktörde toplandığı belirlendi. Bireylere anket uygulandıktan üç hafta sonra sorulara verilen cevapların güvenirliğini araştırmak için sistematik örnekleme yöntemi ile seçilen 60 kişiye değerlendirme aracı yeniden uygulandı ve test tekrar test yöntemine göre korelasyon katsayısı 0.85 olarak bulundu. Değerlendirme aracı için Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.75, ortalama madde güçlük ve ayırt edicilik endeksleri sırasıyla 0.552 ve 0.730'dur. Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda 38 sorudan oluşan araçtan 3 soru çıkarılarak toplam 35 soru olan Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA) geliştirildi. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemlerin (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) yanı sıra Ki-kare, Pearson korelasyon analizi, iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, tek yönlü varyans analizi, Kruskall Wallis Testi uygulandı. Araştırmaya katılan bireylerin değerlendirme aracının tüm bölümlerinden aldıkları toplam puanlar incelendiğinde %79.8'inin yeterli düzeyde olduğu, alt bölümlerinden aldıklarI puanlar incelendiğinde ise bireylerin birinci bölümde yer alan genel beslenme bilgisinde %66.5'i, ikinci bölümde okuduğunu anlama ve yorumlamada %79.3'ü, üçüncü bölümde besin gruplarında %87.2'si yeterli iken, değerlendirme aracının dördüncü bölümü olan günlük porsiyon miktarlarında %49.0'ı ve beşinci bölümde gıda etiketi okuma ve sayısal okuryazarlık ile ilgili bölümde %50.1'i yetersiz olarak tespit edildi. Kadınların erkeklere göre, üniversite ve üzerinden mezun olan kişilerin ilkokul mezunlarına göre, memurların diğer meslek gruplarına göre beslenme okuryazarlığı değerlendirme aracından aldıkları puan anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0.05). Bireylerin beslenme, diyet veya gıda ile ilgili bilgilere güvendikleri kaynakların başında sağlık personeli (%69.8), beslenme uzmanı ya da diyetisyen (%45.2) olduğu belirlendi. Beslenme okuryazarlığı puanı ile yaşam kalitesinin fiziksel alan, ruhsal alan ve sosyal alan puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ancak zayıf bir ilişki tespit edildi (p<0.01). Sonuç olarak, daha büyük örneklemlerle eğitimler verilerek çalışıldığında bireylerin beslenme okuryazarlık düzeyleri arttıkça fiziksel, ruhsal ve sosyal alanda yaşam kaliteleri de artacaktır. Anahtar kelimeler: Okuryazarlık, beslenme okuryazarlığı, yaşam kalitesi, toplum beslenmesi.