METAL KAPLAMA ENDÜSTRİSİNDE KARBON AYAK İZİNİN BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET GÖKHAN YASAN
Danışman: İlknur Şentürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nüfus artışı, sanayileşme ve tüketimlerin artmasıyla birlikte çevresel tehlike ciddi boyutlara ulaşmış ve çevrenin etkilenmesiyle küresel ısınmayı tetiklemiştir. Küresel ısınma ile hayatımıza giren sera gazı emisyonlarının kontrolünün yapılması gerekliliği neticesinde dünya çapında önlem alınması, sera gazı emisyonlarının kontrolü ve buna bağlı olarak düşük karbonlu ekonomik dönüşüm teşvik edilmeye başlanmıştır. Günümüze kadar geçen süreçte uluslararası kuruluşlar tarafından çeşitli antlaşma ve sözleşmeler ile ülkeler tarafından alınan tedbirlerin uygulanması konusunda ticari yasal tedbirler konulmuştur. Ülkemiz uluslararası düzeyde hazırlanan bu anlaşmalara imzalarını atarak özellikle son yıllarda kamu kurum ve kuruluşları başta olmak üzere nihai sıfır emisyon hedefleri, sıfır atık, çevresel enerji kullanımları, atık geri kazanım ve dönüşümleri, fosil yakıtlarının kullanımının azaltılması vb. gibi önleyici tedbirler alma çalışmalarını sürdürmektedir. Üretim sektörü içerisinde metal üretimi ve işlenmesi önemli bir seviyede olmakla beraber metalin üretimi ve işlenmesi sırasında yapılan işlemlerde çevreyi etkileyecek kirletici unsurlar meydana gelmektedir. Ortaya çıkan bu kirletici unsurlar belirlenmesi, izlenmesi ve kontrol altına alınması noktasında sera gazı emisyonlarının tespiti yapılıp azaltım teknolojileri uygulanması önem arz etmektedir. Bu çalışma ile metal mobilya üretiminde mobilyanın metal aksamlarının dekoratif olarak işlenmesi ölçeğinde oluşan kirletici unsurlar tanımlanarak, karbon ayak izi miktarının belirlenme yöntemleri ve azaltım olanakları üzerine üretim yaklaşımı araştırılmıştır. Üretim incelenirken proses bazlı inceleme yapılmış ve kirletici unsurları belirlenmiştir. Çalışmada öncelikle, literatürde yer alan karbon ayak izi hesaplama yöntemleri incelenmiş ve metal kaplama endüstrisine uygun modeller seçilmiştir. Ayrıca, örnek olarak incelenen tesislerde karbon ayak izi hesaplanarak emisyon miktarı azaltma yöntemleri belirlenmiş ve makine optimizasyonları, yenilenebilir enerji kullanımı, atık geri kazanım ve dönüşümü, su kullanımı vb. gibi stratejiler önerilmiştir. Galvaniz kaplama ve alüminyum kaplama olarak adlandırılan tesislerimizde GHG (Sera Gazı) protokolü rehber alınarak kapsamlar belirlenmiş ve analizlerde kullanılan emisyon faktörleri için IPCC kılavuzu kullanılmıştır. Galvaniz kaplama yapan tesisimizde 2024 yılı üretim verileri baz alındığında işletmemizde toplam sera gazı emisyonu 1.155,60 ton CO2-e olarak hesaplanmıştır. Tesisimizde planlanan sera gazı emisyon azaltım projelerinden çatı tipi güneş enerjisi ve ısı geri kazanım projesi uygulanacak olursa 493,3 ton CO2-e azaltım miktarı olacağı hesaplanmıştır. Alüminyum kaplama yapan tesisimizde elde edilen verilerde 2024 yılı incelendiğinde 39,13 ton CO2-e emisyon kirletici oluşmuştur. Tesis bünyesinde fotovoltaik çatı tipi güneş enerji santrali kurulduğunda yıllık bazda elektrik sarfiyatı sıfırlanacağı için oluşmuş olan 29,68 ton CO2-e miktarında tesisten kaynaklı toplam azalma %73 oranında olacağı belirlenmiştir. Sonuç olarak, metal kaplama tesislerinde karbon ayak izinin sistematik olarak belirlenmesi ve yönetilmesi hem çevresel etkilerin azaltılması hem de rekabetçi ve sürdürülebilir üretim hedeflerine ulaşılması açısından kritik öneme sahiptir.