İşitme Engelli Öğrencilere Dijital Teknolojilerle Sosyal Bilgiler Öğretimi: Bir Eylem Araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLŞAH ŞEKER KALOĞLU
Danışman: Erkan Yeşiltaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Eğitim-öğretim süreçlerinin temel amacı bütün bireylerin kendini gerçekleştirmesini sağlamaktır. Bu doğrultuda bütün bireylerin nitelikli eğitim alma hakkı bulunmaktadır. Ancak günümüzde halen özel gereksinimli bireyler, bireysel farklılıklarını dikkate alan öğrenme deneyimlerinden yoksun kalabilmektedir. Bu araştırmada özel gereksinimli bireyler içinde, en temel iletişim yolu olan sözel iletişimden mahrum kaldığı için, dezavantajlı gruplardan biri olan işitme engelli öğrenciler ile çalışılmıştır. Araştırmada işitme engelli öğrencilere dijital teknolojilerle sosyal bilgiler öğretimi incelenmiştir. Araştırmada örneklemin sınırlı olması, literatürde işitme engelli öğrencilerin dijital teknolojilerle sosyal bilgiler öğretimi hakkında fazla çalışmaya rastlanmaması ve araştırmacının konu hakkında öğretmen ile iş birliği yapmasının daha faydalı olacağı düşüncesinden dolayı eylem araştırmasından yararlanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları farklı illerdeki işitme engelliler okullarında görev yapan 9 sosyal bilgiler öğretmeni ve uygulamanın gerçekleştiği okulda 6. Sınıf düzeyinde öğrenim gören 7 işitme engelli öğrenciden oluşmaktadır. Elde edilen bulgulara göre işitme engelli öğrencilerin soyut düşünme becerisinin zayıf olması, hafıza problemlerinin bulunması, iletişim problemleri nedeni ile derse ilgilerinin azalması ve sosyal bilgiler dersinin yoğun ve soyut kavramlar ağırlıklı konular içermesi nedeniyle zorlandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Benzer şekilde öğretmenlerin de işaret dili bilmemesi, özel eğitim tecrübelerinin sınırlı olması, materyal bulmakta zorluk çekmeleri gibi sorunlar yaşadığı da ulaşılan sonuçlar arasındadır. Öğretmenlerin bu sorunlarla başa çıkma yöntemi olarak görsel materyal kullanma, konuları sık sık tekrar etme, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı ile konuları sadeleştirme gibi yöntemlerden yararlandıkları ama teknolojiden akıllı tahta ve EBA dışında yararlanmadıkları görülmüştür. Görüşmelerden elde edilen bulgular, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı ve uygulama öğretmeninin görüşleri dikkate alınarak dijital teknoloji destekli etkinlikler hazırlanmıştır. Hazırlanan bu etkinliklerde altyazı ve işaret dili destekli animasyonlardan, online testlerden ve karakter oluşturma sitelerinden yararlanılmıştır. Toplamda 7 hafta süren uygulamalar boyunca öğretmen ile araştırmacı sürekli iletişimde bulunmuş ve süreci birlikte yönetmişlerdir. Uygulamanın sonunda sürecin etkinliğini değerlendirmek amacıyla öğrenciler ile bir görüşme daha gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmede elde edilen veriler, uygulanan ilk görüşmenin verileri ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca öğretmen ile gerçekleştirilen son değerlendirme toplantısında süreç değerlendirilerek eylem planının başarılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonucunda işitme engelli öğrencilere sosyal bilgiler öğretiminde dijital teknolojilerden yararlanmanın öğrencilerin sosyal bilgiler dersine karşı ilgilerini arttırdığı, derste daha fazla eğlendiği ve özgüven kazanarak daha fazla katılım gösterdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca dijital teknolojilerin işitme engelli öğrencilerle çalışan öğretmenlere de görsel materyal sunma, dersi ilgi çekici hale getirme ve soyut kavramları somutlaştırma gibi faydalar sağladığı anlaşılmıştır.