Kavram ve olgu yönüyle Kur'ân'da ticaret
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CENGİZ GÜNEŞ
Danışman: Ömer Aslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada ticaret olgusunun Kur'ân bütünlüğü içerisinde ele alınması hedeflenmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ticaretin kavramsal çerçevesini inceledik. İkinci bölümde ise Kur'ân'a göre dünyevî ticaret konusunu ele aldık. Son bölümde de Kur'ân'a göre ahirete yönelik ticaretin mana ve mahiyetini belirtmeye çalıştık. İnsan hayatının vazgeçilmez unsurları arasında yer alan ticaret, Kur'ân'da da geniş yer almış, konuyla ilgili birçok kavram kullanılmış, ilkeler ortaya konulmuştur. Kullanılan bu kavramlar, dünyevî ticareti ifade etmesinin yanında uhrevî ticaretin tasvirinde ve metafizik alanın anlatımında geniş bir yer kaplamıştır. Çalışmamız Kur'ân merkezli bir araştırma olması hasebiyle daha çok tefsir kaynaklarına müracaat edilmiş, hadis kitaplarına da bakılmıştır. Kadim kaynaklarımız başta olmak üzere zaman zaman da çağdaş eserlere başvurulmuştur. Ticaretin, kâr elde etmek amacıyla her türlü alım satım yapmak anlamına gelen tarifiyle Kur'ân'ın ticarete yüklediği anlam arasında çok fazla bir farklılık tespit edilmemiştir. Kur'ân ticaret hususunda uyulması gereken birçok ilkeler belirlemiştir. Yapılan herhangi bir alışverişin karşılıklı rızaya dayanması ticarette en önemli esastır. Alım satım esnasında müsamaha, kanaat, sadâkat gibi güzel ahlak ilkeleri gözetilmeli, alışverişler için güven ortamı oluşturulmalıdır. Kur'ân, ekonomik faaliyetler esnasında anlaşmazlıkları en aza indirmek için şahitlik, kitabet ve gerekirse rehin gibi yollara başvurulmasını tavsiye etmiştir. Kur'ân ilkelerinin ortaya koyduğu ticaret anlayışında lüks ve israf yasaklanmıştır. Ödemelerin geciktirilmesi tasvip edilmemiştir. İbadetlere engel teşkil edecek ticarî etkinliklerden uzak durulması ve alım satım sırasında yeminden uzak durulması istenmiştir. Kur'ân piyango, alkollü içkiler, leş, kan, domuz eti, fuhuş ticaretini, fâizli alışverişleri yasaklamıştır. Zekât ve karz-ı hasen müessesesini fâize alternatif göstermiştir. Kur'ân ücret, kâr, kazanç, zarar, ziyan, hasar gibi alım satımla ilgili birçok kavramı ticarî söylem üzerinden uhrevî alana taşımıştır. Kur'ân ticareti sadece dünyevî bir olgu görmemiş, ticaretin uhrevî boyutundan söz etmiştir. Kur'ân, bu dünyada işlediğimiz her fiili, her davranışı, her ibâdeti, kısaca maddî manevî her tutum ve davranışı âhirette ücreti ödenecek bir yatırım aracı olarak görmüştür.