Ortaöğretime geçiş merkezi sınavları fen sorularının görsel okuryazarlık, grafik okuryazarlık ve Yenilenmiş Bloom Taksonomisi düzeyleri açısından incelenmesi (1998-2021)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BARIŞ ŞAHİN

Danışman: MURAT BURSAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada 1998-2021 yıllarındaki Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları (OGMS)'nda fen soruları; görsel ve grafik okuryazarlık düzeyleri ile Yenilenmiş Bloom Taksonomisi (YBT) düzeyleri açısından incelenmiştir. Doküman analizinin kullanıldığı çalışmanın veri kaynağını, OGMS'deki (OKS-SBS-TEOG-LGS) 615 fen sorusu oluşturmuştur. Çalışmada OGMS'deki fen sorularında çoğunlukla tekil görsel gösterim türü kullanıldığı; en yaygın kullanılan görsel gösterim çizimler (%56) iken, denklem, fotoğraf ve harita görsellerinin oldukça az kullanıldığı belirlenmiştir. Farklı sınav türlerinde, sayfa başına 1.5-6.2 arasında soru kullanıldığı, sayfa başına en fazla soru içeren OKS'de LGS sınavlarına göre aynı sayfada daha fazla soru kullanıldığı bulunmuştur. OGMS'de grafik içeren 79 fen sorusunda, çizgi grafiği (%77) sütun-daire grafiklerine göre anlamlı düzeyde daha fazla kullanılmış, özellikle daire grafiği kullanımı çok yetersiz kalmıştır. Grafik sorularında çoğunlukla (%68) orta düzey grafik okuryazarlığına (veriler arası okuma) yönelik sorular kullanıldığı; grafik türü ile grafik okuryazarlık düzeylerinin ise anlamlı düzeyde ilişkili olmadığı saptanmıştır. Çalışmada incelenen 615 sorusun YBT sınıflandırılmasında; bilgi boyutunda kavramsal (%55) ve bilişsel süreç boyutunda anlama (%62) düzeyine daha fazla yer verilmiştir. Bilgi boyutunda üstbilişsel ve bilişsel süreç boyutunda yaratma düzeyinde sorulara rastlanmamıştır. Fen sorularının dörtte üçünden fazlasının "alt-düzey bilişsel düşünme" becerileri olan "hatırlama-anlama" düzeyinde olduğu saptanmıştır. Çalışmada incelenen değişkenler arasındaki ilişkiler açısından, fen sorularındaki bilgi-bilişsel süreç boyutlarının, grafik türleri ve okuryazarlık düzeyleri ile anlamlı ilişkilere sahip olmamasına karşın, soruların salt metin veya görsel içerikli olması ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu bulunmuştur. Çapraz tablo analizlerinde, görsel içerikler en fazla işlemsel sorularda, salt metin soru tipi en fazla olgusal sorularda kullanılmıştır. Ayrıca, salt metin soruların çoğunlukla (%86) "hatırlama-anlama" düzeyinde, görsel içeren soruların ise "hatırlama-anlama" düzeyi yanında, "uygulama-analiz" düzeyinde sorular da içerdiği belirlenmiştir. OGMS'nin Fen Bilimleri öğretim programı hedefleriyle uyumlu olması için; fen sorularındaki görsel gösterim ve grafik türü çeşitliliğinin artırılması, verilerin ötesini okuma düzeyindeki sorulara ağırlık verilmesi ve analiz-değerlendirme düzeylerinde soruların sayısının artırılarak, sınavlarda üst düzey bilişsel düşünme düzeylerine ağırlık verilmesi önerilmiştir.