Türk edebiyatında manzum tarikat silsile-nâmeleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE TÜFEKCİ
Danışman: Hakan Yekbaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir tür olarak silsile-nâmelerin şekil ve muhteva bakımından pek çok örneği bulunmaktadır. Edebiyatımızda manzum, mensur, manzum-mensur karışık, minyatür, cetvel ve ok-çizgilerle gösterilenler olarak çeşitli şekillerde kaleme alınan silsile-nâmeler, muhteva bakımından peygamber, halife, padişah, hattat, musikî ve münhasıran tarikat silsilelerini konu edinmektedir. Bunlardan minyatür, madalyon ve ok-çizgilerle gösterilenler genellikle hanedan veya peygamber silsilelerini verirken; cetvelle gösterilen silsile-nâmeler ise meslek silsilelerini ihtiva etmektedir. Manzum ve mensur silsile-nâmeler ise büyük oranda tarikat silsilelerini konu edinmektedir. Bu çalışmada da öncelikle silsile-nâmelerin şekil özellikleri belirlenmiş ve birer örnekleri çalışmanın sonundaki ekler bölümünde sunulmuştur. Bununla birlikte çalışmanın esasını manzum tarikat silsile-nâmeleri oluşturmaktadır. Tasavvufta bir mürşidi tarikat pirine, oradan da Hz. Peygamber'e müteselsilen ulaştıran silsile-nâmeler, İslami ilimlerde bir rivayet zinciri zorunluluğu sonucu ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda tarikat pirlerinin silsilelerinin kesintisiz bir şekilde Hz. Peygamber'e bağlandığını göstermesi bakımından da önem arz eden tarikat silsile-nâmeleri; aynı zamanda şeyhleri, şeyhlerin mürşitlerini, verilen isimlerin künye bilgilerini, nereli olduklarını, vefat tarihlerini, akrabalık ilişkilerini veya bu isimler hakkında kısa bilgiler vermesi bakımından biyografik bir tür olarak da ele alınabilir. Bu çerçevede tespit edilen manzum tarikat silsile-nâme metinleri çalışma içerisinde verilmiş ve bu metinlerden hareketle türün özellikleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bunun için öncelikle tarikat silsile-nâmeleri metinleri belirlenip nüshaları temin edilmiştir. Nüshaların tespitinde yazma eser kütüphanelerinin katalogları, elektronik arşivleri ve basılı kütüphane katalogları taranmış, ardından bazı kütüphanelerin internet ortamında bulunmayan katalogları incelenmiştir. Daha sonra belirlenen nüshalardan hareketle tenkitli metin olarak bu manzumelerin günümüz alfabesine çevrilmiş hâlleri verilmiştir. Ayrıca bu tespitlerden elde edilen sonuçlar aktarılmıştır. "Türk Edebiyatında Manzum Tarikat Silsile-nâmeleri" isimli çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde silsile-nâme ve silsile-nâme ile ilgili kavramlara yer verilirken ikinci bölümde silsile-nâmelerin edebiyatımızdaki gelişimine, şekil ve muhteva özelliklerinden ve manzum tarikat silsile-nâmelerinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde ise tespit edilen manzum tarikat silsile-nâmelerinin incelemeleri ve tenkitli metinleri verilmiştir. Anahtar Kelimeler: tarikat, tasavvuf, şeyh, silsile, silsile-nâme, manzum tarikat silsile-nâmesi.