Ali Tevfik Bey'in Fezleke-i Tarih-i Umumî adlı eserinin 1.cildinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET IŞIK
Danışman: Mevlüt Dede
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti'nde eğitim her zaman önemli bir yer teşkil etmiş ve özellikle Sultan II. Abdülhamid Han zamanında imparatorluğun her köşesine yeni okullar açılmış ve halkın bilinçlenmesi amaçlanmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar süren ve genellikle yüsekokullarda okutulan Tarihi Umûmî (Genel Tarih) dersleri 19. yy. da Batılılaşma hareketleri ile kısmi değişikliklere uğramıştır. Tanzimat'tan önce mekteplerde ve yüksekokullarda sadece Osmanlı tarihi, İslam tarihi ve Tarihi Umûmî dersleri okutulurken, Tanzimat'tan sonra ilköğretimden yükseköğretime kadar tüm eğitim kademelerindeki mekteplerde "Muhtasar Tarih-i Osmanî", "Tarih-i Umûmî ve Tarih-i Osmanî", "Muhtasar Tarih ve Coğrafya" ve "Tarih-i Umûmî" gibi muhtelif derslere yer verilmiştir. Tanzimat'tan sonra birçok tarih ders kitabı yayınlanmıştır. Bunlar arasında Tarih-i Umûmîler önemli bir yer teşkil etmektedir. Sultan II. Abdülhamid'in saltanatının başlarında çalışma eserimizin müellifi Binbaşı Ali Tevfik Bey de, Fezleke-i Tarih-i Umûmî adlı eserini telif etmiştir. Ali Tevfik Beyin Fezleke-i Tarihî Umûmî'si Hicrî 1307 (1890) tarihinde 3 cilt (cildi evvel:kurûn-ı evvel tarihi, cildi sani:kurûn-ı vusta tarihi, cildi salis:kurûn-ı ahire tarihi) halinde basılmış ve idadilerde ders kitabı olarak okutulmuştur. Tez konumuz olan cildi evvelde dua ve sunum kısmından sonra yaklaşık 5 sayfa mukaddime ve ardından tarihin tanımı, insanlık tarihine giriş (Hz. Âdem ve Hz. Nuh Tufanı), sırasıyla Mısırlılar, Babilliler, Asurîler, Farslılar (İranîler), İbranîler, Çinliler, Hintliler, Türkler (eski Türk devletleri), Suriyeliler, Fenikeliler, Yunanlılar ve Romalılar konuları bazen ayrıntılı bazen de genel hatlarıyla ve yer yer dipnotlu bilgileriyle anlatılmıştır. Sultan II. Abdülhamid dönemi eğitim sistemi ve o dönemde işlenen tarih dersleri hakkında önem arz eden eserimiz, umûmî tarih kitaplarının anlatım, tarih anlayışı ve özellikleri hakkında da bizlere bilgiler sunmaktadır. Tez çalışmamızda, Ali Tevfik Bey'in Fezleke-i Tarih-i Umûmî adlı eserinin birinci cildinin transkripsiyon çalışması yapılmış ve o dönem ki eğitim sistemi kısaca anlatılmıştır. Anahtar Kelimler: Osmanlı Devleti, II. Abdülhamid, Umûmî Tarih, Ali Tevfik Bey