DÖRDÜNCÜ ORDU-YI HÜMAYUN (ANADOLU ORDUSU)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HACI HASAN İÇLİ
Danışman: Ömer Demirel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti 1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nı kaldırarak askerî sahada yeni bir döneme girmiştir. Asakir-i Mansure-i Muhammediyye adında Avrupaî tarzda bir ordu kursa da istenilen netice alınamamıştır. Yeni ordu, önce Ruslara daha sonra Osmanlı'nın kendi valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın ordusuna mağlup olunca askerî reform süreci daha da hızlanmıştır. 1839 Tanzimat Fermanı ile başlayan askerî düzenlemeler 1843'te yeni düzenlemeleri sonuç vermiştir. Osmanlı topraklarının coğrafi durumu göz önüne alınarak Osmanlı ülkesi beş büyük ordu bölgesine ayrılmıştır. Bu ordular; Hassa, Dersaadet, Rumeli, Anadolu ve Arabistan orduları diye adlandırılmıştır. Anadolu Ordusu, tarihi süreç içerisinde adım adım sınırlarımıza yaklaşan Rus tehdidine ve İran'a karşı kurulmuştur. Doğu Anadolu merkezli kurulan Anadolu Ordusu'nun sorumluluk sahası ilk dönemde kuzeyde Samsun'dan Batum'a güneyde Adıyaman'dan Musul'a uzanan bölgeyi içine almıştır. 1863 yılında, orduların coğrafi konumuna göre isimlendirilmesine son verilerek numaralandırılmaya geçilmiş ve Anadolu Ordusu'na Dördüncü Ordu-yı Hümayun adı verilmiştir. Bu çalışma altı bölümden meydana gelmiştir: Birinci bölümde Osmanlı Ordusu'nun kuruluşundan yıkılışına kadar yaşadığı değişiklikler ele alınmıştır. Özellikle Yeniçeri Ordusu'nun kaldırılması sonrası yaşanan gelişmeler dönem dönem anlatılmıştır. İkinci bölümde ordunun kuruluşu, ordu merkezi, ordu dairesi, ordu müşirleri, ordu meclisi, erkân-ı harbiye dairesi ve komuta kademesi irdelenmiştir. Üçüncü bölümde orduya bağlı muharip sınıflar ve yardımcı birlikler hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde insan kaynakları, ordu bölgesindeki eğitim kurumları ve personel işlerinden bahsedilmiştir. Beşinci bölümde ordunun sağlık hizmetleri, muhasebe ve levazım dairesi ele alınmıştır. Altıncı bölümde askeri donanım, teçhizat, orduya ait bina ve tesisler hakkında bilgi verilmiştir. Zamanla büyüyerek büyük bir askerî teşkilat haline gelen Dördüncü Ordu-yı Hümayun; iç güvenlik, dış güvenlik, imar faaliyeti, sağlık, eğitim, sanayi gibi daha pek çok sahada ülkemize ve milletimize büyük hizmetler yapmıştır. Ayrıca bulunduğu coğrafi sahada devletin en büyük yardımcı unsurlarından biri olmuştur. Bu çalışmada Dördüncü Ordu-yı Hümayun'un 1843-1908 yılları arası teşkilat yapısı konu edilmiştir.