Romatoid Artritli Hastalarda Endoplazmik Retikulum Stres Belirteçlerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURCU YILMAZ IŞIK
Danışman: Ali Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Romatoid Artrit sinovyal eklemlerin simetrik ağrılı şişliği ile giden poliartrit, aşırı sinovyal doku hiperplazisi, pannus oluşumu ve kıkırdak erozyonu ve aşırı proliferasyon ve yetersiz apoptozla giden kronik inflamatuar bir hastalığıdır (1). Dünya çapında insidansı %0.05-1'dir. Günümüzde RA'nın %30-40 kadarının mevcut tedavi protokollerine yanıtsız olması ve mevcut tedavilerde kardiyovasküler sistem hastalıkları gibi yan etkilerin varlığı nedeniyle yeni terapötik hedef gerekliliğine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu gereklilik hedefe yönelik tedavi, hastalık gelişimindeki muhtemel yolakların araştırılması ve yeni ilaç geliştirilmesi için ilgi çekici hedeflerdir (2). Endoplazmik retikulum, proteinlerin sentezlendiği, katlanarak 3 boyutlu şaperon haline getirildiği, lipid ve sterolün sentezinin, yapıldığı, serbest kalsiyumun depolanıp hücre içinde dengesinin belirli düzeylerde korunduğu ve kalsiyum homeostazisinde görevli bir organeldir. Hücresel stres, katlanmamış protein yanıtı endoplazmik retikulum stresine neden olur ve stresle indüklenen çeşitli yolaklar aktive olur ve hücre apoptotik ölüm yolağına girer (3). Çalışmamızda, RA hastaları ve sağlıklı kontrol grubundan elde edilen serum örneklerinde, apoptoz patogenezinde rol oynayabilen Kaspaz 3, Kaspaz 9 ve endoplazmik retikulumun katlanmamış protein yanıtının Perk yolağında yer alan EIF2α, ATF4, CHOP (CEBP) düzeylerini değerlendirdik. Çalışmaya 67 birey (35 romatoid artrit (RA) hastası ve 32 sağlıklı kontrol) dahil edildi. Yaş ortalaması 54,12 ± 11,62 yıl ve ortancası 52 (aralık 32 - 84) yıl olarak saptandı. Kontrol grubundaki bireylerle karşılaştırıldığında, Yüksek Kaspaz-3 (>3,52 ng/ml) değerine sahip bireylerde RA olma riski diğer bireylerden 8,155 kat fazla olarak bulunurken (OR: 8,155; 95% GA: 2,272 - 29,270; p=0,001), yüksek Kaspaz 9 (>0,40 ng/ml) değerine sahip bireylerde RA olma riski diğer bireylerden 4,074 kat daha fazla bulundu (OR: 4,074; 95% GA: 1,139 - 14,574; p=0,031) (Tablo 7). Analize dahil edilen diğer değişkenler, GRP-78 (p=0,218), Act Trans F4 (p=0,051), EIF2 alfa (p=0,088) ve CEBP (p=0,778) istatistiksel olarak önemsiz bulundu. Kaspaz 9'un erken RA tanısında rutin kullanılan laboratuvar verilerine ek olarak kullanabilecek bir biyobelirteç olduğunu düşünüyoruz. Endoplazmik retikulum stres belirteçlerinin romatoid artrit hastalarını sağlıklı bireylerden ayırma başarısını değerlendirdiğimizde Act Trans F4'ün en yüksek duyarlılık (%77,1) değerine sahip olduğu görüldü. Ancak konuyla ilgili daha geniş hasta gruplarıyla serum örneklerine ek olarak pannustan alınabilecek sinovyal örneklemelerle yapılacak yeni klinik çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Romatoid artrit, Endoplazmik retikulum stresi, GRP78, EIF2α, ATF4, CHOP, Kaspaz3, Kaspaz9