Tanzimat'tan çöküşe uzanan süreçte bir Osmanlı kazası: Zara
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜRSEL BİLİK
Danışman: Ahmet Yüksel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yüzyıllardır stratejik konumuyla ve kültürüyle hem Osmanlı'nın hem de Cumhuriyet'in önemini hiç yitirmeyen vilayetlerinden biri Sivas olmuştur. Sivas'ın çevresinde yer alan ve neredeyse onun kadar önem arz ettiği düşünülen yerleşim birimleri bulunmaktadır. Bu yerleşim birimlerinden biri de Zara'dır. Tarihi süreç içerisinde bir aşiretten dolayı Koçgiri ismi ile anılmış olan mekân sonradan Zara adını almıştır. Kaza statüsünde bulunan Zara, kendisiyle eşdeğer nitelikteki diğer pek çok Anadolu coğrafyası ile benzer ve farklı özellikleri bünyesinde barındırmıştır. Tez başlığı ile uyumlu olarak konunun geçtiği yer olan Zara'nın tarihi yine aynı şekilde başlıkta yer aldığı üzere Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecine girdiği bir zaman dilimi içerisinde incelenmiştir. Gösterdiği şehirsel nitelikler ve imar unsurları bir tarafa bırakılırsa Zara'ya karakteristik açıdan değer kazandıran özellikler bulunmaktadır. Bunlar Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivinden edinilen ana kaynaklar ve onları destekleyen literatür sayesinde bu tezde vücut bulmuştur. Modern devre geçiş yapan Osmanlıların, devam etmekle birlikte azalan ve kayıtları tuttukları defter tipinde yer alan kaynak grubundan çok bu tez içerisinde son dönemin "perakende" olarak tanımlanan arşiv evrakından istifade edilmiştir. Söz konusu özellikler birçok lisansüstü tez çalışmasının tasnifinde de gözetildiği üzere idari, askerî, mali ve sosyo-kültürel konu başlıklarının altında toplanmışlardır. Buradaki bilgiler, arşiv belgeleri ve diğer yardımcı kaynakların karşılaştırılıp analiz edilmesi yöntemi ile nakledilmişlerdir. Zara'ya dair ayrıntıların bir arada bulunmasıyla meydana getirilen anlatının gayesi ise Osmanlı dönemindeki bir kazanın profilini ortaya çıkarmak olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nin tarihi ve sınırları içerisinde elbette Zara ile ilgili çalışmalar yapılmış olmakla birlikte bugüne dek tez niteliğinde bilimsel içerikli bir araştırma yapılmamıştır. Bu münasebetle ilçenin Osmanlı döneminde "nasıl bir yer" olduğu sorusuna da vesikalar üzerinden ve elden geldiğince cevaplar üretilmeye, ilçe tarihine ilişkin bilinmeyenlerin oluşturduğu kimi boşluklar doldurulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Zara, Koçgiri, Sivas, Kaza, Şehir Tarihi