Fen bilgisi ve sınıf öğretmen adaylarının grafiklere yönelik duyuşsal özellikleri ve grafik çizme becerileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL NAVRUZ
Danışman: MURAT BURSAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Türkiye'deki bir devlet üniversitesi eğitim fakültesinde öğrenim gören 202 fen bilgisi ve sınıf öğretmen adayının grafiklerle ilgili duyuşsal ve bilişsel özellikleri incelenmiştir. Katılımcıların grafiklere yönelik duyuşsal özelliklerinden özyeterlik inanışlarını, tutumlarını ve farklı grafik türlerine göre grafik okuryazarlık algılarını ölçmek üzere Bursal (2019) tarafından geliştirilen Grafiklere Yönelik Özyeterlik İnanışları ve Tutumları (GYÖİT) ile Grafik Türlerine Göre Okuryazarlık Algısı (GTGOA) ölçekleri ve grafik çizme becerilerini incelemek amacıyla Temiz ve Tan (2009) tarafından geliştirilen Grafik Çizme Beceri Testi (GÇBT) kullanılmıştır. Çalışma kapsamındaki ilk araştırma probleminde, ortaokul öğrencileri hedef kitlesi için geliştirilmiş olan GYÖİT ve GTGOA ölçeklerinin öğretmen adaylarına uygunluğu, faktör analizleri ve güvenirlik analizleri yoluyla araştırılmış ve her iki ölçeğin de fen bilgisi ve sınıf öğretmen adayları için bilimsel geçerlik ve güvenirlik koşullarını sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın ikinci ve üçüncü araştırma problemleri kapsamında, fen bilgisi ve sınıf öğretmen adaylarının duyuşsal açıdan grafiklere yönelik özyeterlik inanışlarının ve grafiklere yönelik tutumlarının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların grafiklere yönelik bu duyuşsal özellikleri, anabilim dalı değişkenine göre anlamlı şekilde farklılaşmazken, cinsiyet değişkeni açısından grafiklere yönelik özyeterlik inanışlarının erkek öğretmen adayları lehine farklılaştığı tespit edilmiştir. Fen bilgisi ve sınıf öğretmen adaylarının grafik türlerine göre grafik okuryazarlık algılarını inceleyen dördüncü araştırma problemi kapsamında, GTGOA ölçeğinden aldıkları puanlar yoluyla grafik türlerine göre okuryazarlık algılarının incelenen üç grafik türü (çizgi, daire, sütun) için de yüksek düzeyde olduğu fakat çizgi grafiği okuryazarlık algısının daire ve sütun grafiğine göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu belirlenmiştir. Ayrıca eğitim gördükleri anabilim dalı değişkeninin öğretmen adaylarının farklı grafik türlerine yönelik okuryazarlık algılarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşturmazken, cinsiyet değişkeninin grafiklere yönelik genel okuryazarlık algıları üzerinde erkek öğretmenlerin lehine olmak üzere anlamlı bir fark oluşturduğu tespit edilmiştir. Fen bilgisi ve sınıf öğretmen adaylarının grafik çizme becerilerini inceleyen beşinci araştırma problemi kapsamında ise GÇBT'nde yapılan beş farklı grafik çiziminden alınan puanlar yoluyla, öğretmen adaylarının genel grafik çizme becerinin ortalama altı (%43) seviyede olduğu görülmüştür. Katılımcıların GÇBT puanlarında, cinsiyet değişkeni açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılaşma bulunmazken, anabilim dalı değişkeni açısından ise sınıf öğretmen adaylarının GÇBT puanlarının fen bilgisi öğretmen adaylarına göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada incelenen araştırma problemlerinden elde edilen sonuçlar birlikte yorumlandığında, fen bilgisi ve sınıf öğretmen adaylarının grafiklere yönelik duyuşsal özelliklerinin genel olarak yüksek olduğu fakat buna karşın grafik çizme becerilerinin düşük düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bağımsız değişkenlere göre yapılan karşılaştırma analizlerinde özyeterlik inanışları ve grafik okuryazarlık algısı gibi duyuşsal özelliklerde erkekler lehine bazı anlamlı farklılıklar gözlense de bilişsel düzeydeki becerilerde her iki cinsiyet grubunun de benzer becerilere sahip olduğu tespit edilmiştir. Diğer taraftan, duyuşsal özellikler açısından fen bilgisi ve sınıf öğretmen adayları arasında herhangi bir değişkende anlamlı farklılık bulunmazken genel olarak ortalama altı düzeyde bulunan grafik çizme becerileri açısından ise sınıf öğretmen adaylarının fen bilgisi öğretmen adaylarından daha başarısız olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre; fen bilgisi ve sınıf öğretmen adaylarının grafik çizme becerilerini artırmak ve grafiklere yönelik olumlu duyuşsal özelliklerini pekiştirmek için her iki anabilim dalındaki öğretmen adaylarının grafik deneyimlerinin ilgili temel bilim, laboratuvar ve alan eğitimi dersleri kapsamında artırılması önerilmektedir. Grafiklere yönelik duyuşsal özelliklerde erkekler lehine mevcut farklar dikkate alınarak, seçilecek grafik deneyim süreçlerinin kız öğretmen adaylarının ilgi alanlarına daha fazla hitap etmesinin grafiklere yönelik duyuşsal özelliklerini olumlu yönde etkileyeceği düşünülmektedir. Ayrıca, çalışmada elde edilen sonuçlar ışığında fen bilgisi ve sınıf eğitimi dışında grafiklerin kullanıldığı (matematik, Türkçe, sosyal bilgiler vb.) her disiplin için öğretmen adaylarının grafiklere yönelik duyuşsal özelliklerinin ve farklı grafik türlerine yönelik okuryazarlık algılarının incelenmesi önerilmektedir.