Muhyî'nin Şehd-i Ebrâr isimli manzum dört halife menâkıbnâmesi (İnceleme-metin)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEHRA KALE

Danışman: HAKAN YEKBAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Terim olarak menâkıbnâme, Hz.Peygamber'in, İslâm halifelerinin, sahabelerin ve diğer İslâm büyüklerinin hayatlarını ve üstün özelliklerini anlatan eserlere verilen addır. Menâkıbnâmeler hem öğüt verici, öğretici olmaları, olağanüstü nitelik taşımaları hem de dillerinin sade olması sebebiyle çok sevilmiş ve okunmuşlardır. Menâkıbnâmelerin yazılışında sosyal, siyasal ve ekonomik sebepler bulunmaktadır.İncelememize konu olan Şehd-i Ebrâr'da dört halifenin menkıbelerinin yanı sıra Hz. Hasan, Hz. Hüseyin ve Hz.Zeynel Âbidin'in menkıbeleri anlatılmaktadır. Muhyî Efendi bu eseriyle ehl-i sünnetin, dört halife ve ehl-i beyt hakkındaki tutumunu yansıtmaktadır. İslâm dünyasında ilk ayrılıklar Hz. Osman'ın şehit edilmesiyle başlar. Ardından Cemel ve Sıffin savaşları, Hz.Ali'nin şehit edilmesi ve son olarak ta Hz.Hüseyin'in şehit edildiği Kerbelâ hadisesiyle İslâm âleminde kapanması mümkün olmayan derin yaralar açılır. Bu olaylar neticesinde Müslümanlar arasında bölünmeler yaşanmış ve ilk üç halifenin halifeliğini kabul etmeyen bir grup ortaya çıkmıştır. Râfızîler adı verilen bu grup Şehd-i Ebrâr'da eleştirilir. Muhyî Efendi, Şehd-i Ebrâr'da ilk dört halifenin menkıbelerini ve üstün meziyetlerini anlatarak Hulefâ-i Râşidîn'in Allah katındaki değerlerini ortaya koymakta, Râfızîlerin ve onların yolunda giden çeşitli fırkaların, ilk üç halifeyi reddeden tutumlarını eleştirmektedir. Hz.Hüseyin'in şehit edilmesi hadisesine değinmekte ve onu şehit edenlerin Allah'a nasıl hesap vereceklerini sorgulamaktadır. Hz.Hasan, Hz.Hüseyin ve Hz.Zeynel Âbidin'in üstünlüklerini menkıbelerle ortaya koyarak bu kişilerin tüm İslâm âlemindeki değerlerini ifade etmekte, Râfızîlerin İslâm ümmetini ayrıştıran tutumuna karşı çıkmaktadır.Muhyî Efendi'nin Şehd-i Ebrâr isimli eseri, İslâm ümmetini ayrılığa sevk eden tutumlara karşı çıkan manzum bir menâkıbnâmedir. Bu açıdan çok kıymetli bir kültür hazinesidir.