Alkol ve madde kullanım bozukluğu olan bireylerde çocukluk çağı travmaları, duygu düzenleme güçlükleri ve dürtüselliğin saldırganlık üzerindeki etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ERKAL
Danışman: Yavuz Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Alkol ve Madde Kullanım Bozukluğu, bireyin biyopsikososyal işlevselliğini bozan ve sıklıkla saldırganlık davranışlarıyla komplike olan kronik bir beyin hastalığıdır. Bu çalışmanın temel amacı; Alkol ve Madde Kullanım Bozukluğu tanısı almış bireylerde çocukluk çağı travmaları, duygu düzenleme güçlüğü ve dürtüsellik düzeylerini sağlıklı kontrollerle karşılaştırmak ve bu değişkenlerin saldırganlık üzerindeki etkilerini incelemektir. Çalışma, çocukluk çağı travmalarının yetişkinlikteki saldırganlık davranışına dönüşme sürecinde, duygu düzenleme güçlüğü ve dürtüselliğin aracı rollerini belirlemeyi ve saldırganlığın spesifik yordayıcılarını saptamayı hedeflemektedir. Yöntem: Kesitsel ve ilişkisel tarama modelindeki bu araştırma, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği'nde yürütülmüştür. Çalışmaya, DSM-5 tanı kriterlerine göre AMKB tanısı almış 80 hasta ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş, herhangi bir psikiyatrik tanısı bulunmayan 80 sağlıklı birey olmak üzere toplam 160 kişi dahil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak Sosyodemografik Veri Formu, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Formu, Barratt Dürtüsellik Ölçeği-Kısa Formu ve Buss-Perry Saldırganlık Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon analizi, Stepwise regresyon analizi ve aracılık etkileri için SPSS Process Macro (Model 6) yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Yapılan analizler sonucunda, Alkol ve Madde Kullanım Bozukluğu grubunun çocukluk çağı travmaları, duygu düzenleme güçlüğü, dürtüsellik ve saldırganlık toplam ve alt boyut puanlarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır. Korelasyon analizlerinde tüm değişkenler arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Aracılık analizlerinde, çocukluk çağı travmaları ile saldırganlık arasındaki ilişkide duygu düzenleme güçlüğünün tam aracı rol oynadığı tespit edilmiştir. Dürtüsellik tek başına anlamlı bir aracı olmazken, çocukluk çağı travmaları → duygu düzenleme güçlüğü → dürtüsellik → saldırganlık şeklinde kurulan seri aracılık modelinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Ayrıca saldırganlığın varyansının %54'ünü açıklayan regresyon modelinde; stratejiler alt boyutu, motor dürtüsellik, dürtü alt boyutu ve duygusal istismarın en güçlü yordayıcılar olduğu belirlenmiştir. Sosyodemografik veriler incelendiğinde, düşük gelir düzeyi ve çalışmama durumunun ihmal puanlarıyla ilişkili olduğu; kadın hastalarda cinsel istismar, erkek hastalarda ise fiziksel saldırganlık puanlarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür. Sonuç: Bu çalışma, Alkol ve Madde Kullanım Bozukluğu tanılı bireylerde saldırganlığın sadece bir davranış sorunu olmadığını; travmatik bir zemin üzerinde gelişen duygu düzenleme yetersizliğinin ve buna bağlı tetiklenen dürtüselliğin bir sonucu olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle duygusal istismar ve strateji eksikliğinin saldırganlığı yordaması, klinik müdahalelerin önemini vurgulamaktadır. Elde edilen bulgular ışığında, alkol ve madde kullanım bozukluğu tedavisinde sadece madde odaklı yaklaşımlar yerine; travma odaklı terapilerin, duygu düzenleme becerilerini geliştirmeyi hedefleyen müdahalelerin ve dürtü kontrol eğitimlerinin tedavi protokollerine entegre edilmesi önerilmektedir.