Sınıf öğretmenlerine yönelik görsel sanatlar dersi özyeterlik ölçeğinin geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇETİN GÜVEN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Songül Mollaoğlu
Eş Danışman: Gülay Demir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GÜVEN, Çetin, Sınıf Öğretmenlerine Yönelik Görsel Sanatlar Dersi Özyeterlik Ölçeğinin Geliştirilmesi Sivas, 2026. Bu çalışma, sınıf öğretmenlerinin görsel sanatlar eğitimine yönelik algılanan yeterliklerini ölçmek üzere özel olarak tasarlanmış, kapsamlı bir özyeterlik ölçeği geliştirmeyi ve geçerliğini test etmeyi amaçlamıştır. Bandura'nın sosyal bilişsel kuramını temel alan araştırma, eğitim bağlamında görsel sanatlar öğretimi özyeterliğinin çok boyutlu doğasını yakalayan güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı sağlayarak alan yazındaki bir boşluğu gidermeyi hedeflemiştir. Ölçek geliştirme sürecinde titiz bir metodolojik sıra izlenmiştir. Kapsamlı bir alan yazın taraması ve görsel sanatlar eğitiminin özgül gereklilikleri temel alınarak 35 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Kapsam geçerliği, alanında uzman 12 akademisyenin değerlendirmesiyle sağlanmış; dilsel açıklık ise 2 dil uzmanı tarafından kontrol edilmiştir. 87 öğretmenle yürütülen pilot uygulamanın ardından taslak ölçek iyileştirilmiştir. Psikometrik özellikler, iki bağımsız örneklem grubundan toplanan verilerle incelenmiştir. 210 sınıf öğretmeniyle yapılan Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA), güçlü bir üç faktörlü yapı ortaya koymuştur. Bu yapı, ardından 234 öğretmenden oluşan ayrı bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve doğrulanmıştır. Veri analizinde betimsel ve güvenirlik istatistikleri için IBM SPSS 26, yapısal eşitlik modellemesi (YEM) için ise LISREL 8.7 programı kullanılmıştır. Nihai "Sınıf Öğretmenlerine Yönelik Görsel Sanatlar Özyeterlik Ölçeği", birbiriyle ilişkili ancak ayrı üç faktörde yük alan 24 maddeden oluşmaktadır: 1) Öğretim Programı ve Öğrenci Merkezli Öğretim Yeterliği (OPOMOY), 2) Görsel Sanatlar Öğretimi Alan Bilgisi ve Estetik Yeterliği (GSOABEY), 3) Öğretim Programına Uyum ve Öğretimsel Yeterlik (OPUOY). Ölçek mükemmel psikometrik nitelikler sergilemiştir. AFA, üç faktörün toplam varyansın %79,68'ini açıkladığını göstermiştir. DFA modeli kabul edilebilir ve iyi düzeyde uyum indekslerine sahiptir (CFI = 0.97, NFI = 0.97, SRMR = 0.073; RMSEA = 0.102). Ölçek olağanüstü bir iç tutarlılık göstermiş; toplam ölçek için Cronbach Alfa katsayısı 0.970 olarak hesaplanmış ve her bir alt faktör için de benzer şekilde yüksek değerler elde edilmiştir. Ayrıca, YEM analizi anlamlı yapısal ilişkiler ortaya koymuş; GSOABEY'in OPUOY üzerinde güçlü pozitif bir etkisi (β = 0,71) olduğu, OPOMOY'un ise daha küçük ancak anlamlı bir etkiye (β = 0,19) sahip olduğu görülmüştür. Dikkat çekici bir şekilde, öğretmenlerin özyeterlik puanları cinsiyet, yaş, mesleki deneyim veya eğitim geçmişi gibi temel demografik değişkenlere göre anlamlı farklılık göstermemiş; bu da ölçeğin farklı gruplar arasında yansız doğasını desteklemiştir. Bu araştırma sınıf öğretmenlerinin görsel sanatlar öğretimine yönelik özyeterliklerini değerlendirmek için geçerli, güvenilir ve çok boyutlu bir ölçek başarıyla geliştirmiştir. Bulgular, bu alandaki özyeterliğin hem derin alan bilgisi hem de pedagojik beceriler tarafından desteklendiğini vurgulamaktadır. Ölçek, araştırmacılara, eğitimcilere ve politika yapıcılara, mesleki gelişim ihtiyaçlarını teşhis etmek, hedefe yönelik eğitim programları tasarlamak ve ilkokullarda görsel sanatlar eğitiminin niteliğini artırmaya yönelik stratejilere bilgi sağlamak için değerli bir araç sunmaktadır.