Aerobik egzersiz ve balneoterapi tedavilerinin fibromyalji hastalarında serum beta-endorfin seviyesine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FAHRETTİN BOSTANCI
Danışman: Ahmet Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fibromyalji sendromu (FMS); etiyolojisi net olarak bilinmeyen, 3 aydan uzun süren yaygın vücut ağrısı ve vücudun belirli bölgelerinde hassas noktalarla karakterize klinik bir durumdur. FMS; yaygın vücut ağrılarının yanı sıra depresyon, anksiyete ve uyku bozukluğu ile ilişkilidir. FMS etyopatogenezi multifaktöriyel olup santral ve otonom sinir sisteminin disfonksiyonu, hormonal, genetik ve psikolojik faktörlerin karşılıklı etkileşimiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir. Hipotalomo - hipofizer aksın bozukluğu etyopatogenezde önemli sebeplerden bir tanesidir. FMS hastalarında bu aksın hormonlarından biri olan beta-endorfinin (β-Endorfin) etyopatogenezde rol aldığı düşünülmektedir. Endorfinler ağrı duyumunu vücudun birçok bölgesinde modüle ederler. β-Endorfin, assendan ağrı yollarında nosisepsiyon sinyalizasyonunun zayıflatılmasında rol oynar. Bununla birlikte, β-Endorfinin ve bu analjezik etkinin FMS'de azaldığı gözlemlenmiştir. FMS tedavisinde kullanılan aerobik egzersiz ve balneoterapinin FMS hastalarında ağrı, hassas nokta sayısı, yorgunluk, depresif duygu durum ve uyku bozukluğu gibi birçok semptomda azalma ve klinik düzelme sağladığı gösterilmiştir. Bu tedavilerin aynı zamanda β-Endorfin seviyelerini arttırdığı da bazı çalışmalarca gösterilmiştir. Biz de bu çalışmada, FMS hastalarında β-Endorfin seviyelerini belirlemeyi ve FMS tedavisinde kullanılan aerobik egzersiz ve balneoterapi tedavilerinin β-Endorfin seviyesi üzerine etkisini araştırmayı amaçladık. Çalışmaya 2010 Amerikan Romatoloji Birliği (ACR) FMS klasifikasyon kriterlerine göre FMS tanısı konan 60 hasta ve 30 sağlıklı gönüllü dâhil edildi. FMS'li hastalar rastgele 30 kişilik iki eşit gruba ayrıldı. Birinci hasta grubuna günde 1 kez olmak üzere 15 seans fizik tedavi (FT) ve 21 seans balneoterapi uygulanırken ikinci gruba günde 1 kez olmak üzere 15 seans FT, 21 seans balneoterapi ve 6 hafta süreyle aerobik egzersiz programı uygulandı. Hastalar tedavi öncesi ve tedavi sonrasında semptom sorgulama, ağrı için Vizüel Analog Skala (VAS), Fibromyalji Etki Sorgulaması (FIQ), Beck Depresyon Ölçeği (BDI) ve Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) anketlerinin doldurulması ile değerlendirildi. Sağlıklı kontrol grubu çalışmaya alınırken 1 kez, FMS'li hasta gruplarının ise tedavi öncesi ve sonrası 2 kez olmak üzere plazma β-Endorfin düzeyleri ölçüldü. Tüm değerlendirmelerde anlamlılık düzeyi p 0.05). FT ve balneoterapi alan FMS'li grubun ve FT, balneoterapi ve aerobik egzersiz tedavisi alan FMS'li grubun tedavi sonrası β-Endorfin düzeyi tedavi öncesine göre daha yüksekti ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.001). Bununla birlikte FT, balneoterapi ve aerobik egzersiz tedavisi alan FMS'li grupta FT ve balneoterapi alan FMS'li gruba oranla tedavi sonrası β-Endorfin düzeyi daha yüksekti ve bu istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.001). Her iki hasta grubunda, tedavi sonrası FIQ, VAS, BDI ve PUKİ ortalama değerini tedavi öncesine göre azalmış olarak saptadık ve bu istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.001). FMS'li gruplar kendi arasında karşılaştırıldığında; FT, balneoterapi ve aerobik egzersiz tedavisi alan grupta FIQ ve VAS değerleri, FT ve balneoterapi alan gruba göre daha düşük saptandı ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.05). Her iki hasta grubunda da yorgunluk düzeyi, baş ağrısı şikayeti, subjektif ekstremite şişlik hissi, konsantrasyon güçlüğü, parestezik yakınmalar ve irritabl bağırsak sendromu (IBS) yakınmaları tedavi öncesiyle karşılaştırıldığında azalmış olarak saptandı (p<0.05). Bu çalışmanın sonuçlarına göre FMS'li hastalarda FT'ye ek olarak uygulanan balneoterapi ve aerobik egzersiz tedavileri serum, β-Endorfin düzeyini arttırmaktadır. Ayrıca bu tedavi yöntemlerinin FMS'li hastalarda disabilite, ağrı, depresyon ve uyku kalitesi üzerine olumlu etkileri vardır. Yine de FMS'de bu tedavi modalitelerinin etkisini daha uzun süre takip eden kapsamlı ileri klinik çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Fibromiyalji Sendromu, Etyopatogenez, Aerobik Egzersiz, β-Endorfin