Kimyasal Riskler Nedeni ile Gerçekleşen İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Yargıtay Kararları Işığında İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA AYIK
Danışman: Berna Saraçoğlu Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kimya sektöründe doğru kullanımı söz konusu olduğunda yararlı olan kimyasalların getirmiş olduğu riskler de mevcuttur. Çalışanın sağlığını ve güvenliğini amaç edinen iş sağlığı ve güvenliğinin tam, yeterli ve doğru bir şekilde uygulanabilir olması bu anlamda son derece önemlidir. Bunun yanı sıra iş kazası, meslek hastalığı ve çalışan sağlığını doğrudan etkileyen mesleki risk etmenlerinin önlenmesinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının son basamağı olan denetimin etkisi büyüktür. Denetim 3 adımdan oluşmaktadır: İç denetim, dış denetim ve yargısal denetim. Bu çalışmada kimyasallar ve oluşturdukları riskler nedeni ile meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıkları sonucu açılan davaların Yargıtay kararları 10 yıllık (2013-2022) periyod içerisinde incelenmiştir. Bu inceleme esnasında T.C. Yargı Başkanlığı'na ait Yargıtay karar arama motoru kullanılmıştır. Kimyasallardan kaynaklı meydana gelen iş kazası ve meslek hastalığı davaları araştırılmış ve elde edilen 498 dava "mahkemeleri, mahkeme konuları, olay konuları, sebep-sonuçları ve mahkeme kararları (onama-bozma)" olmak üzere beş ana başlık altında incelenmiştir. Bu mahkeme kararlarının detaylı incelenmesi sonucunda 14 adedinin kimyasal kaynaklı davalardan oluştuğu tespit edilmiştir. Bu 498 adet davanın %99'u iş kazası, %88'i ölümlü iş kazasıdır. Kimyasal risklerden kaynaklı 14 adet davanın %71'i iş kazası, %43'ü ise ölümlü iş kazasıdır. Kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanmamaktan kaynaklı meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıkları sonucu görülen 24 adet davanın 22 adedi (%96) iş kazası (%63'ü ölümle sonuçlanmış), 1 adedi (%4) meslek hastalığı davası, diğeri ise iş feshi davasıdır. KKD kullanmamaktan kaynaklı 22 adet iş kazası davası içerisinde sadece 2 adet (KKD kullanmamaktan kaynaklı iş kazası davalarının %9.1'i) dava kimyasal kaynaklıdır ve boğucu ve toksik gaz nedeniyle ölümle sonuçlanmıştır. KKD kullanmamaktan kaynaklı davalar içinde kimyasal kaynaklı meslek hastalığına dair dava bulunmamaktadır. Yargıtay kararları ile birlikte Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verileri de 10 yıllık (2012-2021) süreçte incelenmiş ve gerçekleşen iş kazası ve meslek hastalıklarının SGK'na bildirimlerinin, gerçekleşen iş kazalarının ve meslek hastalıklarının Yargıtay'a yansıma oranı sırasıyla %1,2 ve %190 olarak bulunmuştur. Gerçekleşen iş kazalarının Yargıtay'a yansıması bu yıllar içinde %6,3 değerinden %0,4 değerine doğru azalma şeklinde gözlenirken, 2 ila 4 kat fazla olan yargıya yansıyan meslek hastalıkları sayısı 2021 yılında ancak yarıya düşmüştür. Bu sonuca dayanarak iş kazalarının aksine aynı yıllar içinde gerçekleşen ve SGK'na bildirilen meslek hastalıklarının Yargıtay'a yansıyan meslek hastalığı sayılarından daha düşük olduğu görülmüştür. 10 yıllık SGK verilerine göre incelenen bütün sektörler (89 adet farklı sektör) içinde Kimya Sektörü'ne ait 4 sektör baz alındığında Kimya Sektörü'nde gerçekleşen/bildirilen toplam iş kazası ve meslek hastalığı sayısı bütün sektörlerdeki toplam iş kazaları ve meslek hastalıkları sayılarının sırasıyla %4,4 ve %3,5'ini oluşturmaktadır. Bu yıllar içinde çalışan sayıları 1,5 katına çıkarken, iş kazası ve meslek hastalığı sayıları sırasıyla 7 ve 18 kat artmıştır. Anahtar Kelimeler: Kimya Endüstrisi, İş Kazası, Meslek Hastalığı, Mesleki Risk Etmenleri, Kimyasal Risk Etmenleri, Kişisel Koruyucu Donanım, Yargı Kararları, T.C. Yargı Başkanlığı