Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tarihsel empati algısı ve tarihsel empatinin öğretimde kullanılmasına ilişkin görüş ve değerlendirmeleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUBA FİDAN
Danışman: Kaya Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sosyal Bilgiler dersi öğretim programında öğrencilere kazandırılması beklenen becerilerden birisi tarihsel empatidir. Tarihsel empati, geçmişte yaşamış insanların eylemlerini o dönemin bakış açısıyla anlamaya çalışmaktır. Tarihsel empati, geçmişteki insanların sadece hislerini değil, düşüncelerini de anlamayı gerektirdiğinden bilişsel ve duyuşsal olmak üzere iki boyutu vardır. Tarihsel empati sayesinde öğrenciler tarihsel bakış açılarını geliştirerek olayları tarihsel bağlamı değerlendirebilecek, bir olayın arka planında yer alan niyet, amaç ve güdü gibi unsurları hesaba katmayı öğrenebileceklerdir. Böylece geçmişe ilişkin algıları "geçerli tek bir bakış açısı vardır" şeklindeki basmakalıp fikirler ile dolmayacaktır. Tarihsel empati öğrencilere; araştırma, değişim ve sürekliliği algılama, eleştirel düşünme, kalıp yargı ve önyargıyı fark etme, kanıt kullanma, karar verme, mekanı değerlendirme, politik okuryazarlık ile zaman ve kronolojiyi algılama becerilerini kazandırmada etkilidir. Tarihsel empati, adalet, saygı, sevgi ile vatanseverlik gibi kök değerlerle doğrudan ilişkilidir. Tarihsel empati becerisini öğrencilere kazandırma sürecinde öğretmenlere büyük sorumluluklar düşmektedir. Fakat yapılan araştırmalar ülkemizde Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin bu konuda yeterince bilgiye ve beceriye sahip olmadıklarını ortaya koymuştur. Bu nedenle, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının tarihsel empatiyi kullanma düzeyleri önemlidir. Bu çalışmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının tarihsel empatinin Sosyal Bilgiler öğretiminde kullanılmasına ilişkin görüş ve değerlendirmelerinin incelenmesidir. Çalışma nitel araştırma yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında açık uçlu ve sonda sorularından oluşan yarı-yapılanmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Bu teknikte, araştırmacı araştırma konusu ile ilgili sormayı planladığı soruları içeren görüşme protokolünü önceden hazırlar, fakat görüşmenin akışına ve katılımcıların verdikleri cevaplara bağlı olarak her bir katılımcıya değişik sorular sorabilir. Çalışmada literatür taraması yapılarak araştırma konusu ile ilgili görüşme soruları hazırlanmıştır. Uygulama öncesinde soru sayıları uzman görüşünün tavsiyeleri doğrultusunda 18'den 11'e düşürülmüştür. Soruların çıkarılma gerekçesi olarak benzer sorular olması gösterilmiştir. Görüşmeler, 2021-2022 eğitim öğretim yılında 8 erkek ve 12 kız olmak üzere toplam 20 Sosyal Bilgiler öğretmen adayı ile yapılmıştır. Katılımcılar araştırmaya gönüllü olarak katılmıştır. Tüm dünyayı etkilen pandemi sürecinden dolayı görüşmeler google forms ve telefon aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve katılımcıların izni ile kayıt altına alınmıştır. Görüşmeler yaklaşık 45 dakika sürmüştür. Araştırma etiği gereği katılımcıların kimliklerini korumak için katılımcılara 'K1,K2,K3…' şeklinde rumuzlar verilmiştir. Her bir görüşmenin ses kaydı Word programında metne dönüştürülmüştür. Elde edilen verilerin analiz edilmesinde betimsel analiz kullanılmıştır. Çalışma sonucunda araştırma katılımcılarının bazılarının tarihsel empati algılarının zayıf olduğu, tarihsel empatinin daha çok duyuşsal boyutu üzerine odaklandıkları, bilişsel boyutunu ise yeterince dikkate almadıkları tespit edilmiştir. Katılımcıların tarihsel empatinin Sosyal Bilgiler öğretiminde kullanılmasına ilişkin görüşlerinin olumlu olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin tarihsel empati becerisinin değerlendirilmesinde kullanılabilecek ölçme ve değerlendirme yöntemlerine ilişkin katılımcıların bilgilerinin oldukça yetersiz olduğu, birçok katılımcının öğretim yöntemleri ile değerlendirme yöntemlerini birbirine karıştırdıkları ve kavram yanılgısı yaşadıkları tespit edilmiştir. Katılımcılar Sosyal Bilgiler öğretiminde tarihsel empati etkinliklerinin kullanılmasının öğrencilere bilişsel ve duyuşsal birçok katkı sağlayacağımı belirttikleri ama tarihsel empatinin uygulanma sürecine veya bu becerinin öğrenciye nasıl kazandırılacağına ilişkin teorik bilgilerinin zayıf olduğu belirlenmiştir. Katılımcılar, müze ve tarihi filmlerin tarihsel empati becerisinin kazandırılmasında etkili bir rol oynayacağını belirtmişlerdir. Araştırma bulgularına dayalı öneriler yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tarihsel Empati, Sosyal Bilgiler Öğretmen Adayları, Empati, Öğretmen Adaylarının Görüşleri, Sosyal Bilgiler Eğitimi.